Yayınlar
Koleksiyondaki öğeler
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Duygusal olaylar teorisi ve takım etkinliği modeli temelinde yapay zekâ üzerine bir araştırma
Fevziye Bekar
Günümüzde yapay zekânın önemi ve kullanımı gün geçtikçe daha fazla artmaktadır. Yapay zekânın etik sınırlar içerisinde kullanılması daha fazla aktif hale gelmesi, fayda sağlaması insan – yapay zekâ etkileşimini anlamak ile mümkün olabilecektir. Bu araştırmanın amacı duygusal olaylar teorisi ve takım etkinliği modeli temelinde insan – yapay zekâ etkileşimini araştırmaktadır. İnsan sadece bilişsel özellikleri ile değil kalbi ve ruhu doğrultusunda da iş ortamında varlığını sürdürebilmektedir. Duygusal olaylar teorisi temelinde yapay zekâ - insan etkileşiminde insanın iş ortamından kaynaklı nasıl yönde bir duygu, tutum ve davranış sergileyeceği tespit edilmek istenmektedir. Takım etkinliği modeli temelinde ise insan – yapay zekâ etkileşiminde, insan – insana kıyasla yapay zekânın etkili bir takım arkadaşlığının nasıl olabileceği incelenmektedir. Bu kapsamda nitel araştırma yöntemlerinden çoklu durum çalışması araştırma deseni tercih edilmiştir. Amaçlı örneklem yöntemi ile seçilen 21 çalışandan (mühendis, akademisyen, bankacı) oluşan örneklem grubuna 9 adet soru sorulup görüş ve önerileri alınmıştır. Araştırmanın sonucunda yapay zekâyı bir ekip arkadaşından ziyade işbirlikçi olarak kalmasını isteyen hâkim bir görüş olduğu bulgulanmıştır. Türkiye bağlamında katılımcılar tarafından yapay zekânın gelecekte duygusal özelliklere sahip olmaması da öneriler arasında yer almaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Lotus corniculatus çiçek ekstraktından gümüş nanopartiküllerin yeşil sentezi ve biyolojik aktivitelerinin değerlendirilmesi
Nuriye Nursel Öztürk
Bitkilerden yeşil sentez yoluyla üretilen nanopartiküller oldukça yüksek biyolojik aktivitiye sahiptir. Mevcut çalışmada Lotus corniculatus bitkisinin çiçek kısımlarından elde edilen ekstraktların ve bu ekstraklardan üretilen ve karakterize edilen gümüş nanopartiküllerin biyolojik aktivitleri belirlenmiştir. Yeşil sentez yoluyla üretilen gümüş nanopartiküllerinin karekterizasyon çalışmalarında UV-VIS, FT-IR spektroskopisi, geçirimli elektron mikroskobu (TEM), X ışının enerji dağılımı (EDX) ve X-Işını Kırınımı (XRD) analizleri yapıldı. Çiçek ekstraktlarının ve bu ekstraklardan elde edilen gümüş nanopartiküllerin antioksidan aktivite değerleri DPPH radikal temizleme aktivitesi, ferrik indirgeyici antioksidan gücü (FRAP), toplam fenolik içerik (TPC), toplam flavonoid içeriği (TFC) antioksidan aktivite testleri kullanılarak belirlendi. Antioksidan aktivite testlerinin her birinde gümüş nanopartikülleri çiçek ekstraklarından daha yüksek antioksidan aktivite göstermiştir. Bununla birlikte çiçek ekstraktının ve gümüş nanopartiküllerin yüksek düzeyde α-glukozidaz enzim inhibisyon aktivitesi gösterdiği ve bu aktivite değerinin gümüş nanopartiküllerde daha yüksek olduğu görülmüştür. Lotus corniculatus çiçek ekstraktı ve gümüş nanopartiküllerin minimum inhibisyon kanstrasyonu (MİK) ve antibiyofilm aktivitesi değerlendirilmiş burada da gümüş nanopartiküllerin daha yüksek aktivite gösterdiği kaydedilmiştir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Orman köylülerinin ormancılık mevzuatı farkındalığına ilişkin bir değerlendirme: Torul ve Kürtün orman işletme müdürlükleri örneği
Musa Gümüş
Bu araştırmada, orman köylülerinin orman suçları, ormanların korunması ve orman köylüsünün ormanlardan faydalanmalarına ilişkin mevzuat hükümleri hakkındaki farkındalığının belirlenmesi amaçlamıştır. Araştırma, Trabzon Orman Bölge Müdürlüğü Torul ve Kürtün Orman İşletme Müdürlükleri sorumluluk sahasında yer alan orman köylerinde gerçekleştirilecek şekilde planlanmıştır. Çalışmada, Torul ilçesine bağlı 17 köyde 66 katılımcı, Kürtün ilçesine bağlı 27 köyde 111 katılımcı olmak üzere toplam 177 katılımcıya yüz yüze görüşme esasına dayalı anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracında yer alan araştırma ölçeğinde önermeler 5'li likert ölçeğine göre tasarlanmıştır. Araştırmanın sonuçları, katılımcıların orman suçları ve ormandan faydalanma hususunda yeterli bilgi ve farkındalık düzeyinde bulunmadığını göstermiştir. Orman suçlarının en önemli türleri olarak orman yakma, kaçakçılık ve ağaç kesme öne çıkmıştır. Katılımcılar, ormanlardan faydalanmada geçim kaygısıyla yapılan eylemleri kabul edebilir bulurken, orman köylüsünün ormanlardan uzak tutulması gerektiği fikrine katılmamışlardır. Diğer yandan, mülkiyet değişiminin ormanların korunmasına olumlu katkı sağlayacağı hususunda görüş birliği olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, katılımcılar orman işletme personeliyle ilişkilerinin çoğunlukla iyi veya normal olduğunu belirtmişlerdir. Ormanların korunması gerekliliği konusundaki görüşler, yaşa göre farklılık göstermektedir; 51-65 yaş arası katılımcılar, orman köylülerinin ormanlardan uzak tutulması gerektiği fikrine daha olumsuz yaklaşırken, 65 yaş üzeri katılımcılar daha olumlu düşüncelere sahiptir. Genel olarak, ormanların korunması ve yönetimi konusunda katılımcılar arasında belirgin görüş farklılıkları ve yaşa dayalı tutum farklılıkları gözlemlenmiştir.
- Doktora TeziAçık Erişim2025Dynamic analysis of COVID-19 model
Pınar Açıkgöz
In this thesis, the spread dynamics of the Covid-19 pandemic were investigated using mathematical modeling methods. The study first addressed the SIR and its derivatives, which are classical deterministic models, and conducted analyses of the fundamental reproduction number (R_0 ), equilibrium points, and stability of these models. Subsequently, mathematical models developed for Covid-19 were analyzed, investigating the positivity, boundedness, and invariant regions of the solution. The memory effect and long-term dependency structure of the epidemic were investigated using fractional-order differential equations. Fractional models based on Caputo, Conformal, and Grünwald-Letnikov derivatives were solved using analytical and numerical methods. In this context, the Homotopy Analysis Method (HAM), q-HATM, Variational Iteration Method (VIM), and Non-Standard Finite Difference (NSFD) schemes were applied, and the resulting solutions were comparatively evaluated. Additionally, the uncertain spread of Covid-19 was modeled using stochastic differential equations, and numerical solutions were obtained using the Euler–Maruyama, Milstein, and Runge–Kutta methods. Furthermore, time-delay differential equations were used to incorporate effects such as immunity and incubation period into the model. The results demonstrate that the spread of Covid-19 can be more realistically explained not only with deterministic models but also with fractional-order and stochastic models. In this respect, the thesis contributes to both the epidemiological modeling literature and the applications of fractional analysis and numerical methods.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025İnternet çağında aile içi iletişim: Influencerlar ve dijital kutuplaşma üzerine bir araştırma
Afgan Rasulov
Bu tez, internet çağında aile içi iletişim dinamiklerinin ve influencerların bu süreçte oynadığı rolün incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırma, dijital teknolojilerde yetkin olan influencerlar ile yeterli bilgiye sahip olmayan ebeveynler ve çocuklar arasındaki kutuplaşmayı değerlendirmeye odaklanmaktadır. Çalışmanın temel amacı, teknolojinin aile içi iletişimde yaratabileceği kutuplaşmaları derinlemesine analiz etmek ve YouTube, Instagram, Facebook ile TikTok gibi önde gelen sosyal medya platformlarının rolünü ortaya koymaktır. Araştırma, internet kullanımında yüksek farkındalığa sahip influencerlarla sınırlı tutulmuş; teknoloji konusunda az deneyimi olan bireyler çalışma dışında bırakılmıştır. Bu durum, çalışmanın sınırlılıklarından biri olarak kabul edilmektedir. Tezde; "doğru internet kullanma alışkanlıkları nedir?" ve "iyi internet kullanım alışkanlıklarının aile ilişkilerine etkisi nedir?" soruları ele alınarak, internet içeriği tüketiminin aile içi kutuplaşmayı nasıl derinleştirdiği tartışılmıştır. Literatür taraması, internet ve sosyal medyanın aile ve çocuklar üzerindeki etkilerine dair detaylı bilgilerin eksikliğini göstermekte, bu eksiklik araştırmanın odak noktalarından biri olarak vurgulanmaktadır. Çalışmada, influencer görüşleri yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış; toplam 6 saat 32 dakikalık video kaydı titizlikle deşifre edilerek analiz edilmiş, bulgular literatürle desteklenmiştir. Ayrıca, influencerların gerçek isimlerinin kullanılması, çalışmanın şeffaflığını ve güvenilirliğini artıran önemli bir unsurdur.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025HEC-RAS ile 1 ve 2 boyutlu taşkın analizi: Gümüşhane Bahçecik Deresi örneği
Şafak Muslu
Hızla artan nüfus, plansız yapılaşma, yanlış arazi kullanımı ve taşkın yataklarının imara açılması gibi faktörler taşkınların sayısını ve yol açtığı zararları son yıllarda ciddi şekilde artırmıştır. Bu durum, özellikle yerleşim alanlarında taşkın risklerinin belirlenmesini ve gerekli önlemlerin alınmasını kaçınılmaz bir gereklilik haline getirmiştir. Çalışma alanı olan Gümüşhane ili Kelkit ilçesi, ilk yerleşim yerlerinin dere yataklarından uzak inşa edilmesi sayesinde taşkınlar açısından başlangıçta güvenli bir bölge konumundaydı. Ancak, son 100 yıllık süreçte artan nüfus ve çarpık kentleşme nedeniyle alçak taraçalar ile dere yataklarının işgal edilmesi ve yapılaşmanın hız kazanması, taşkın sıklığının artmasına neden olmuştur. Bu nedenle Kelkit, taşkın risklerinin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin planlanması gereken bir yerleşim alanına dönüşmüştür. Bu tez çalışmasında, Gümüşhane ili Kelkit ilçesine bağlı Yeniyol Köyü yerleşim yerinde muhtemel taşkın riski taşıyan alanların tespit edilmesi amacıyla, köyden geçen Bahçecik Deresi'nin taşkın haritaları HEC-RAS programı kullanılarak hazırlanmıştır. Yerleşim alanları ve tarım arazilerinin içinden geçen Bahçecik Deresi, özellikle Nisan ve Mayıs aylarında taşkınlara yol açmaktadır. Çalışma kapsamında, bölgeye ait sayısal yükseklik haritası USGS sitesinden 30m çözünürlükte alınmış ArcGIS yazılımının bir modülü ile 5m çözünürlükte TIN haritası üzerinde sayısallaştırma işlemleri gerçekleştirilmiştir. DSİ 22. Bölge Müdürlüğü'nden temin edilen hidrometrik veriler ışığında HEC-RAS yazılımında, Q25, Q100 ve Q500 taşkın tekerrür (yineleme) debilerine göre hesaplamalar yapılmıştır. Bu hesaplamalar sonucunda su yüzü kotları ve taşkın sınırları belirlenmiştir. Bu çalışma ile CBS tabanlı taşkın analizinde gerçeğe en yakın sonuçların elde edilmesi ve yerleşim alanları ile tarım arazilerinde taşkınların neden olacağı zararların öngörülerek giderilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Termal görüntülerde ateş tespitinde klasik/modern metotlar ve geniş dil modeli yaklaşımı
Adem Öztürk
Bu tez çalışmasında, termal görüntü ile COVID-19 ve benzeri ateşli hastalıkların tespiti amacıyla farklı yöntemler karşılaştırılmıştır. Haar Cascade (HC), Derin Öğrenme (Deep Learning) ve Büyük Dil Modeli (LLM) ile gerçekleştirilen analizler, yöntemlerin termal görüntüleme, yüz tanıma ve veri analizi alanındaki performanslarını değerlendirilmiştir. Burada, LLM doğrudan bir görüntü işleme yöntemi olmamış, arka planda belirlediği algoritma ve parametrelerle analiz sürecine katkı sağlamıştır. HC yöntemi, tekil yüzlerin bulunduğu termal görüntülerde %75 doğruluk oranı ile başarılı bir performans sergilerken, çoklu yüz içeren görüntülerde bu oran %50'nin altına düşmüştür. Bu yöntem, RGB görüntülerde daha yüksek doğruluk oranları sergilemesine rağmen, karmaşık termal görüntülerde sınırlamalar göstermiştir. HC yönteminin özellikle düşük kontrast ve düşük çözünürlüklü görüntülerde kullanım potansiyeli dikkat çekmiştir. Derin öğrenme modelleri, termal görüntü işleme alanında yüksek doğruluk oranları ile öne çıkmıştır. Özellikle tekil yüzlerin bulunduğu termal görüntülerde %100 doğruluk oranına yaklaşılmıştır. Bununla birlikte, çoklu yüz içeren görüntülerde başarı oranı %0'a düşmüştür. Model, normal ve yan açıdan alınan görüntülerde etkili sonuçlar sunarken, karmaşık senaryolar için daha fazla iyileştirme gerekliliği ortaya koymuştur. Veri setinin genişletilmesi ve transfer öğrenme tekniklerinin uygulanması, bu modelin performansını artırabilecektir. LLM, belirlediği algoritma ve parametrelerle özellikle yüz tespitinden sonra sıcaklık analizinin anlamlandırılmasında önemli bir rol oynamıştır. Üretilen model, normal yüz tespitinde %62.5 doğruluk oranı ile orta düzeyde bir performans sergilemiştir. Ancak, farklı açılardan çekilmiş yüzlerde ve çoklu yüz içeren görüntülerde başarısı önemli ölçüde düşmüştür. LLM'nin doğal dil işleme yetenekleri, termal görüntülerden elde edilen verilerin daha iyi analiz edilmesine olanak sağlasa da yüz tespiti konusunda Haar Cascade veya Derin Öğrenme yöntemleriyle desteklenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Termal görüntüleme, Derin öğrenme, Haar Cascade, Büyük Dil Modeli (LLM)
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Trabzon ili kırsal kesimlerinde beton kaplama yapımı tamamlanmış yolların dayanım ve çatlak oluşumları açısından araştırılması
Fatma Lermioğlu
Ülkemizde asfalt yollar gibi ciddi anlamda üretim fırsatı yakalayamamış olan beton yolların yapımı son zamanlarda kırsal kesimlerde bir miktar hız kazanmıştır. Bu gelişme de bizlere beton yolların özellikle zorlu Karadeniz iklimi ve coğrafyasında daha iyi anlaşılması için bir inceleme fırsatı sunmuştur. Beton yolların Karayolu ağına henüz istenilen şekilde katılım fırsatını yakalayamaması, beton yolların hem teknik açıdan, hem de sektörün beton yol kalite kontrol ağında gelişmesinde ve uzmanlaşması açısından geride kalmasına sebep olmaktadır. Bu çalışmada, Trabzon İlinde Rijit üst yapısı tamamlanmış ve üzerinden yaklaşık olarak 4-5 yıl geçmiş köy yollarından çalışma bölgeleri belirlenerek, çeşitli deneyler yapmak üzere karot numuneler alınmış, yollarda meydana gelen çatlak ve bozulmalar incelenerek yolların dayanım durumları araştırılmıştır. Yöntem olarak, yollardan 8'er adet karot numune alınmış, beton kaplama yapılan yolların ilk durumları, zamanla oluşan çatlak tipleri belirlenerek numuneler üzerinde yoğunluk tayini yapılmış, kapiler su emme değerlerine bakılmış, basınç dayanım deney sonuçları döküm sırasında alınan taze numune sonuçları ile kıyaslanmış ve yarmada çekme dayanım sonuçları da göz önünde bulundurularak güzergahlar hem kendi içlerinde değerlendirilmiş, hem de birbirleri ile karşılaştırılarak çatlakların durumları dahil edilmiş ve beton kaplamaların güncel durumları yorumlanmıştır. Bu çalışma, kırsal bölgelerde yapılan beton yol uygulamaların, normal bir beton yol uygulamasında karşılaşılabilecek malzeme, kalite, kontrol, bakım gibi teknik sorunlardan biraz daha farklı olarak çevresel değişkenlerden oldukça fazla etkilendiğini ortaya koymuştur. Özellikle değişken yol genişlikleri, bazı kesimlerde darlıklar, gerekli kesimlerde temel ve alt temel eksikliği, zemin suyu yönünden zengin olan bu coğrafyada drenaj hendeklerinin olmaması veya bakımının yapılmaması, ulaşım açısından alternatif yol olmaması, trafiğe erken maruz kalma riskini ortaya çıkarması gibi sorunların belli başlı sorunlar olduğu görülmüş, bu bölgede beton yolların en fazla kuruma büzülmesine maruz kaldığı tespit edilmiştir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Sismik izolasyonlu binaların deprem davranışının türkiye bina deprem yönetmeliği 2019'a göre belirlenmesi
Hassan Al Couma
Son zamanlar Türkiye'de sağlık binaları sismik taban izolatörlü binalar kullanmaya başlandı. Sağlık binalar büyük şiddetli bir depremin sonrası hizmete verilebilmesi, bu binaların sismik taban izolatörlü yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada İstanbul ilinde haseki eğitim ve araştırma devlet hastanesi örnek yapı olarak seçilmiştir. Bina yerinde sismik yalıtımlı olarak inşa edilmiş ve uygulanmıştır. Kullanılan taban sismik izolatörleri sürtünmeli sarkaç tipi (FPS) ve kurşun çekirdekli kauçuk tipi (LRB) için ayrı ayrı belirlenmiştir. DD1 ve DD2 deprem seviyeleri altında "Kesintisiz Kullanım" performans seviyesini sağlayacak şekilde tasarlanıp bilgisayar programı (ETABS) ile analiz edilmiştir. Sismik izolatörün bütünlüğü, periyot katsayıları ve karakteristik dayanım oranı dikkate alınarak doğrulanmıştır. Bina taban yalıtımında her kolon altına birer tane olmak üzere toplamda 248 adet sismik izolatör kullanılması öngörülmüştür. Bu çalışmada, yalıtım sisteminin tasarımı Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY-2019)'de tanımlanan Etkin Deprem Yükü Yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY-2019) kriterleri dikkate alınarak, 14 katlı betonarme bir yapı altında kurşun çekirdekli kauçuk ve sürtünmeli izolatörlerin tasarımı yapılmış olup karakteristik dayanım oranı (Q/W) ile periyot, keme kuvvetleri, ivme ve kat öteleme değişiminin sismik izolatör davranışa etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
- Doktora TeziAçık Erişim2025Taguchi yöntemiyle optimize edilen 3B baskı donatılı geopolimer kirişlerin mekanik ve dayanıklılık özelliklerinin deneysel ve sayısal olarak incelenmesi
Hülya Temizer
Çimento üretiminde yüksek enerji tüketimi ve zararlı karbondioksit gazlarının salınımı nedeniyle, alternatif bağlayıcıların araştırılması gerekli hale gelmiştir. Bu çalışmada, farklı oranlarda endüstriyel atıkların kullanımı ile elde edilen geopolimer harçlar ve farklı filamentlerle üretilen 3B baskı donatılar kullanılarak üretilen kirişlerin mekanik, dayanıklılık özelliklerinin, deneysel ve sayısal olarak incelenmeleri amaçlanmıştır. Ana bağlayıcı olarak yüksek fırın cürufu ve uçucu kül kullanılmıştır. Katkı malzemesi olarak ise mermer tozu, maden atığı ve titanyum dioksit kullanılmıştır. Karışım oranlarının optimizasyonu, Taguchi L27 ortogonal matrisi kullanılarak gerçekleştirilmiş olup, üç farklı seviye ve altı farklı parametre değerlendirilmiştir. Alkali aktivatör olarak üç farklı molaritede (8M, 10M, 12M) sodyum hidroksit çözeltisi ve sodyum silikat kullanılmıştır. Numuneler 7, 28, 56 ve 90 günlük kür sürelerinde birim kütle, eğilme dayanımı, basınç dayanımı ve ultrasonik dalga hızı testlerine tabi tutulmuştur. En yüksek basınç dayanımının 90 günlük numunelerde 65.75 MPa olarak elde edilmiştir. Varyans analizi (ANOVA) sonucunda, kür sıcaklığının mekanik performans üzerinde en etkili parametre olduğu belirlenmiştir. Yapılan istatistiki analizler sonucunda elde edilen optimum oranlar belirlenmiş ve geopolimer kirişlerin performansını artırmak amacıyla üç farklı filament türü ve 3B baskı ile üç farklı model (standart, küresel ve çapraz bağlı) donatı kullanılarak numuneler üretilmiştir. Böylece pratikte uygulaması zor olup, 3B baskı yöntemi ile mümkün olabilen 3B donatı türleri üretilerek, bunların mekanik özelliklere etkisi incelenmiştir. Deneysel sonuçları karşılaştırmak amacıyla üretilen kiriş numunelerin üç boyutlu sonlu eleman modelleri oluşturularak sayısal analizleri yapılmıştır. PPS CF15 çapraz bağlı kirişte deneysel 1.8 mm ve sayısal 1.82 mm deformasyon değerleriyle yüksek uyum göstermesi modelin doğruluğunu ortaya koymaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Sarı halile kombucha çayının fizikokimyasal, antioksidan ve antibakteriyel özelliklerinin araştırılması
Duygu Ulutaş
Dünya nüfusunun artmasıyla insanların sağlıklı ve fonksiyonel ürünlere yönelmesi, ürünlerde çeşitlilik beklentisi giderek artmaktadır. Bazı bitkiler hastalıklarda tedavi edici özelliğe sahip yapıları sayesinde bu beklentiyi karşılamaktadır. Bu kapsamda fermente ürün kombucha çayına sarı halile özleri katılarak örnek oluşturuldu. Laboratuvar çalışmalarında renk analizi, Briks, pH, titrasyon asitliği, Fe3+-Fe2+ indirgeme kapasitesi, Cu2+-Cu+ indirgeme kapasitesi, 2,2´-azino-bis(3-etilbenztiyoazolin-6-sülfonik asit) (ABTS·+) giderme ve 1,1-difenil-2-pikril-hidrazil (DPPH) radikal giderme aktivitesi, total fenoliklerin madde ve total flavonoid bileşik miktarı, antibakteriyel aktivite tayini ile sonuçlar belirlendi. Çalışmada siyah çay (KTC), 10 g sarı halile tozu ve 10 g siyah çay (KTS1), 20 g sarı halile tozu ile elde edilen kombucha çayı (KTS2) üretildi. KTS2 için fermantasyonun 14. gününde toplam fenolik bileşik içeriğinin 255 µg GAE/mg örnek iken, 21. gününde toplam fenolik bileşik içeriğinin 253.33 µg GAE/mg örnek olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte flavanoid miktarı sonuçlarında KTS2 için fermantasyonun 21. gününde 28.64 µg KE/mg örnek olarak belirlendi. KTS2 örneğinin DPPH radikal giderme aktivitesinin fermantasyonun 14. gününde 7.25 μg mL-1 ile standart antioksidanlara (BHA, BHT ve α- Tokoferol) göre en iyi aktivite sonucunu verdiği gözlemlendi. KTS2 örneği ABTS radikal giderme aktivitesinin fermantasyonun 21. gününde 2.35 μg mL-1 ile standart antioksidanlara (BHA, BHT, Troloks ve α- Tokoferol) kıyasla daha etkili olduğu belirlenmiştir. Antibakteriyel aktivite analizlerinde kombucha çayında sarı halile konsantrasyonu arttıkça Staphylococcus aureus ATCC 25923 bakteri suşu için duyarlılık artmıştır. Çalışmamızda yaygın olarak tüketilmeye başlanan kombucha çayına, sarı halile bitkisi eklenilerek fenolik bileşik içeriği yüksek, antibakteriyel ve antioksidan fonksiyonel yeni bir ürün elde edilerek fizikokimyasal özellikleri belirlenmiştir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025John Dewey'in eğitim felsefesinde ilerlemecilik kavramı
Fatma Meşegülü
Eğitim felsefesi, eğitimle ilgili temel kavramları ele alan ve mevcut sorunlara çözümler üretmeye çalışan bir felsefe disiplinidir. Eğitim felsefesinin ele aldığı sorunlar geleneksel felsefi sorunlardan ziyade 'eğitim nedir?', 'bilmek nedir?', 'öğrenmek ve öğretmek arasındaki farklar nelerdir?' gibi eğitim ile ilgili sorunlardır. John Dewey pragmatist anlayışı eğitim felsefesine uygulamaya çalışan bir düşünürdür. Ona göre eğitim ömür boyu süren bir eylemdir ve bu sebeple en etkili öğrenme yaparak ve yaşayarak kazanılan öğrenmedir. Bu tezin amacı, genel olarak, John Dewey'in görüşleri ışığında eğitim felsefesinin temel ilkelerinin detaylı bir şekilde ele alınması ve yorumlanmasıdır. Spesifik olarak ise amacımız Dewey'in felsefesinde önemli bir yer işgal eden ilerlemecilik anlayışının eğitim felsefesi açısından yeri ve önemini değerlendirmektir. Çalışmamızın birinci bölümünde Dewey'in eğitim anlayışı ele alınacak ve eğitim felsefesinin temel kavramları üzerinde durulacaktır. Ek olarak, Dewey'in görüşlerini etkileyen düşünürlere de yer verilecektir. İkinci bölümde ise John Dewey'in Türkiye'ye davet edilme süreci hakkında bilgi verilecek ve Türk Eğitim Sistemi hakkında hazırladığı raporun içeriği analiz edilecektir. Mustafa Kemal Atatürk'ün eğitim fesefesi ile John Dewey'in eğitim felsefesi arasındaki benzerlik ve farklılıklara da değinilecektir. Bu bölümde ayrıca tezimizin esas konusu olan ilerlemecilik kavramı, bu kavramı benimseyen ve uygulayan düşünürlerin yorumları ışığında detaylı olarak ele alınacaktır. Üçüncü ve son bölümde amacımız ilerlemecilik anlayışının eğitim felsefesi açısından yeri ve önemine dair bir tartışma yapmaktır. Bu amaç doğrultusunda çağdaş ve geleneksel eğitim anlayışları karşılaştırılacak ve buradan hareketle ilerlemecilik ilkesine yönelik bir değerlendirme yapılacaktır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Kadastro güncelleme çalışmalarının analizi: Bayburt örneği
Selim Kuru
Ülkemizde tapu ve kadastro faaliyetleri yerine getirilirken günümüze kadar günün ihtiyaçlarına göre değişik alanlarda ve değişik yöntem ve mevzuat ile tapulama ve kadastro faaliyetleri yürütülmüştür. Farklı altlık ve koordinat sisteminde üretilen haritaların tek koordinat sistemine geçirilmesi ve haritalardaki hataların giderilmesi için 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 22-a maddesine dayanılarak ülke genelinde kadastro güncelleme çalışmaları yapılmıştır. Bayburt Kadastro Müdürlüğünce yapılan kadastro güncelleme çalışmaları örnek çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Örnek çalışma alanı üzerinde yapılan çalışma ile çalışmalarda karşılaşılan sorunlar irdelenmiş ve tespit edilmiştir. Tespit edilen sorunların gerçekliğini araştırmak ve sorunlara yönelik çözüm önerileri sunmak amacı ile güncelleme çalışmalarının bileşeni olan malik, kadastro müdürlüğü ve özel sektör ile anket yapılmıştır. Yapılan çalışma ve anketler sonucunda kadastro güncelleme çalışmalarında karşılaşılan sorunlara yönelik çözüm önerisinde bulunulmuş ve güncelleme çalışmaları sonucunda üretilen verilerin kalitesi ve güvenilirliğinin artırılması hedeflenmiştir. Kadastro güncelleme çalışmaları sonucunda tek koordinat sistemine geçilmiş, tapu bilgilerinde güncellemeler yapılmıştır. Ancak çalışmaların öncesinde yeterli planlamanın yapılmadığı, ihale sürelerinin ve personelin yetersiz olduğu, personel ve süre yetersizliği nedeni ile çalışmalara gerekli hassasiyetin gösterilmediği bunun sonucunda kadastro güncelleme çalışmaları ile üretilen verilerin güvenilirliği ve kalitesinde eksiklikler olduğu tespit edilmiştir. Çalışmalardan önce yeterli planlama ve çalışmalarda yeterli bilgilendirme yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır. Çalışmalarda yeterli süre verilmesi ile birlikte nitelik ve nicelik yönünden yeterli personel görevlendirilmesi durumunda üretilen verilerin kalitesinin ve güvenilirliğinin artacağı yönünde sonuca ulaşılmıştır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Eğitim sisteminde değişim ve motivasyon: Gümüşhane ili ilkokul öğretmenleri örneği
Neslihan Canbaz
Değişim her zaman var olmuş ve tüm alanları etkilemiştir. Her saniyenin bir değişime dönüştüğü günümüzde örgütlerin durağan düzenlerine devam etmesi neredeyse mümkün değildir. Günümüzde sosyal, siyasal, ekonomi, teknoloji ve daha birçok alanda değişim yaşanmaktadır. Sürekli değişen, dinamik bir ortamda, eğitim ve okul sistemlerinin, bazı değişim ve yeniliklerden etkilenmesinin kaçınılmaz olduğunu ve bu nedenle özellikle geçen yüzyılın son çeyreğinde birçok ülkede eğitim sistemlerinde yeniden yapılanma konusunda çalışmalar yapıldığı belirtilmektedir. Her alanda değişimin merkez olduğu dönemimizde eğitim alanında da değişim bir ihtiyaç haline gelmiştir. Eğitimde değişimin istenilen sonuçlara ulaşmasını etkileyen birçok faktör vardır. Motivasyon da değişim sonuçları üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Motivasyon, kültürel ve bireysel eğilimlerle ilgili olan bağlamsal unsurlarla ilişkilendirilmekte ve örgütsel hedeflere ulaşmak için yüksek düzeyde çaba sarf etmeye isteklilik olarak tanımlanmaktadır. İş motivasyonunu etkileyen birçok değişken vardır. Değişim de bu etkenlerden biridir. Bu araştırmada Türk eğitim sisteminde gerçekleşen değişimlerin öğretmenlerin iş motivasyonlarına etkisi incelenmiştir. Araştırma bir nitel araştırma yöntemi olan fenomenolojik yaklaşım türü ile Gümüşhane ili Şiran ilçesinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı ilkokullarda görev yapan 20 öğretmen ile yarı yapılandırılmış görüşme şeklinde gerçekleştirilmiştir. Literatürde örgütsel değişim ve iş motivasyonu başlıkları ayrı ayrı birçok alanda incelenmiş fakat bu iki değişkenin birbiri üzerinde oluşturdukları etki ile ilgili nitel araştırmaya az rastlanılmıştır. Literatürdeki bu boşluğa katkı sunmak araştırmanın amaçlarındandır. Anahtar Kelimeler: Eğitim sistemi, Fenomenolojik yaklaşım, İş motivasyonu, Öğretmen , Örgütsel değişim
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Vardiyalı sistemin çalışanlarda yarattığı iş güvenlik etkilerinin araştırılması: Örnek bir uygulama
Hasibe Akboğa
İş sağlığı ve güvenliği geçmişten günümüze insanoğlunun en önemli sorunlarından bir tanesi olmuştur. Makinelerin sanayide kullanılmasıyla yeni istihdam imkanları oluşmuştur. Üretim hızı artarken diğer taraftan yeni dönemle birlikte hammadde üretim ve tüketim hızında artış, çevresel kirlenmede artış, çocuk ve hamile işçilerin çalıştırılması, işe bağlı çeşitli meslek hastalıkları ve iş kazaları artmıştır. Bu süreç kaza (istatistik) analizleriyle yasal düzenleme gereksinimlerini ortaya çıkarmış, çalışanlar için daha sağlıklı ve güvenli çalışma koşullarının sağlanması hususunda önemli düzenlemeler yapılmıştır. Bu çalışmanın amacı, iş kazası ve meslek hastalıklarının ortaya çıkmasında en önemli unsurlardan bir tanesi olan vardiya çalışma uygulamalarını iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirmektir. Yapılan araştırmada vardiya usulü çalışan kişilerin uyku, dikkat, iş verimi, vardiya değişimi sonrasında yeterli düzeyde dinlenme süreleri ve iş sağlığı ve güvenliği gibi hususlar ele alınmıştır. Bu kapsamda vardiya sistemi ile çalışan kişilere literatür araştırması sonucu elde edilen çoktan seçmeli bir anket uygulanmıştır. Çalışmada örneklem sayısı 302 olup anket soruları yalnızca vardiyalı çalışma sistemine dahil olan kişilere uygulanmıştır. Elde edilen verilerin dağılımına göre Parametrik veya Parametrik olmayan analizler yapılmıştır. Parametrik analizlerde Anova ve t testi kullanılmıştır. Parametrik olmayan testlerde Mann Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri yapılmıştır. Ayrıca verilerin güvenilirliklerini ölçmek için Cronbach Alfa testi yapılacak ve kullanılan ölçeklerin faktör yapılarının belirlenmesi için açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Çalışma sonucu elde edilen veriler ile işletmede meydana gelen iş kazası, ramak kala, meslek hastalığı gibi hususların vardiya usulü çalışma ile illiyet bağının olup olmadığı kapsamlı bir şekilde tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: İş sağlığı ve güvenliği, Meslek hastalığı, Vardiyalı çalışma sistemi, Kaza (istatistik) analizleri
- Doktora TeziAçık Erişim2025Sahra hastanelerinin tedarik zinciri dirençliliğini etkileyen faktörlerin afetlerde tıbbi müdahale kapasitesine etkisinin belirlenmesi
Dilber Coşkun
Afetler, sağlık sistemlerini zayıflatıp müdahale performansını etkileyerek insan sağlığı üzerine şiddetli etkiler doğurabilmektedir. Olağan koşullarda yeterli olan hastaneler, afetlerde yetersiz kaldığında afetzedelerin sağlık ihtiyaçları için sahra hastaneleri kurulmaktadır. Afet koşullarında tedarik zinciri ağlarında yaşanan aksaklıkların sahra hastanelerinin tıbbi müdahale kapasitesini etkilememesi için dirençli bir tedarik zinciri ağına sahip olmaları hayati bir önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmada, afet koşullarında sahra hastanelerinin tedarik zinciri dirençliliğini etkileyen faktörler tespit edilerek bu faktörlerin sahra hastanelerinin tıbbi müdahale kapasitesine olan etkisi belirlenmeye çalışılacaktır. Çalışmanın ilk adımında kriterlerin belirlenmesi için literatür araştırması ve Delphi tekniği kullanılmıştır. İkinci adımda belirlenen kriterlerin önem dereceleri ve etki diyagramları ÇKKV tekniklerinden biri olan Nötrosofik DEMATEL yöntemi ile belirlenmiştir. Ardından DEMATEL'in ilişki matrisi Bayesian Network ağına dönüştürülerek GeNIe programında çalıştırılmış ve dirençlilik kriterlerinin sahra hastanesi tıbbi müdahale kapasitesine olan etkisi belirlenmiştir. Çalışma bulguları, sisteme en çok etki eden ilk üç değişkenin, kritik yanıt maksimizasyonu, kesintisiz tedarik akışı ve çeviklik olduğunu göstermiştir. Ayrıca sahra hastanelerinin tedarik zincirinde direnç sağlanabilmesi için stratejik planlama, kurumsal anlaşmalar, çeviklik, yedek tedarik ve kritik stokların önemini göstermiştir. Bu çalışma ile sahra hastanelerinin tedarik zinciri dirençliliğinin güçlendirilmesi ve böylece afet koşullarında yeterli, zamanında ve sürdürülebilir sağlık hizmeti sunumuna katkı sağlanması hedeflenmektedir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Otomatik avuç içi bölütlenmesinin gerçekleştirilmesinde farklı derin öğrenme modellerinin performanslarının incelenmesi
Kadir Yalçın
Tıbbi görüntüleme teknolojilerindeki ilerlemeler, özellikle derin öğrenme tabanlı yöntemlerin kullanımıyla, el bölütleme gibi spesifik görevlerde dikkat çekici başarılar elde etmiştir. El bölütleme, biyometrik doğrulama sistemlerinde kimlik tespiti için kritik bir öneme sahiptir. Avuç içi damar yapıları, parmak uzunlukları ve deri dokusu gibi benzersiz biyometrik özelliklerin doğru bir şekilde çıkarılması, el bölütleme algoritmalarının doğruluğuna bağlıdır. Bu tez çalışmasında, el bölütleme probleminin çözümü için oto kodlayıcı tabanlı U-Net, MA-Net, FPN ve PSP-Net modelleri, Vision Transformer, EfficientNet-B5 ve ResNet-34 omurgaları ile değerlendirilmiştir. Modeller, Doğruluk (ACC), Intersection over Union (IoU), Dice katsayısı ve F1 skor gibi metriklerle analiz edilmiştir. Sonuçlar, Vision Transformer ile entegre edilen U-Net modelinin bölütleme de en yüksek başarı sağladığını göstermiştir (IoU: 0.8917, Dice: 0.9892). MA-Net, ResNet-34 omurgasıyla kullanıldığında en yüksek doğruluk değerine (0.9921) ulaşmıştır. Ayrıca bu kombinasyon, en yüksek F1 skorunu (0.9584) da elde etmiştir. EfficientNet-B5, MA-Net ve FPN ile etkili sonuçlar sunmuştur. Çalışmanın sonuçları, derin öğrenme modelleriyle elde edilen bölütleme başarısının biyometrik doğrulama sistemlerinin güvenilirliğini artırabileceğini ortaya koymaktadır. Özellikle U-Net - Vision Transformer ve MA-Net – ResNet-34 kombinasyonları, elin bölütlenmesinde yüksek performans göstermiştir. Bu bulgular, el bölütleme uygulamalarında model ve omurga seçimlerinin kritik olduğunu vurgulamaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Dijital okuryazarlık, öz yeterlik ve teknostres ilişkisi
Rukiye Çınar
Bu çalışmanın temel amacı dijital okuryazarlığın teknostres üzerindeki etkisini ortaya koymak ve öz yeterliğin bu iki değişken arasında aracı rolü olup olmadığının incelenmesidir. Araştırmanın evreni Rize ilinde 2024-2025 eğitim-öğretim yılında farklı okullarda aktif görevde bulunan 5.016 öğretmen oluşturmaktadır. Bu evrenden araştırmaya gönüllü olarak katılan 265 öğretmen örneklem büyüklüğünü oluşturmuştur. Veriler anket yöntemi ile elde edilmiştir. Dijital okuryazarlık, öz yeterlik ve teknostres ölçeklerinin veri uygunluğunu değerlendirmek amacıyla ilk olarak KMO ve Bartlett testleri uygulanmış, ardından MPlus 7 programı ile doğrulayıcı faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Daha sonra SPSS 26 programı ile t-test, korelasyon ve regresyon analizleri yapılarak geliştirilen hipotezlerin geçerliliği değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular dijital okuryazarlık ile yaş ve kıdemin pozitif yönlü anlamlı bir ilişkiye sahip olduğunu, öz yeterliğin de kadın öğretmenlerde erkek öğretmenlere göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bunun yanında, dijital okuryazarlığın, teknostresi negatif yönde, öz yeterliği ise pozitif yönde anlamlı biçimde etkilediği tespit edilmiştir. Öz yeterliğin de teknostres üzerinde negatif yönde anlamlı bir etkisinin olduğu bulgulanmıştır. Aynı zamanda, dijital okuryazarlık ile teknostres arasında öz yeterliğin kısmi aracı bir rol oynadığı sonucuna da ulaşılmıştır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Kahramanmaraş âşıklık geleneğinde Afşinli bir âşık: Çöteli Ali
Büşra Ceviz
Bu çalışma, Afşinli Âşık Çöteli Ali (Ali Başpınar)'ın hayatını, sanat anlayışını ve özellikle Aşk-ı Temaşa adlı eserini konu edinmektedir. Çalışmada öncelikle âşıklık geleneği ve Kahramanmaraş âşıklık geleneği hakkında genel bilgiler verilmiş, ardından Afşin yöresindeki âşıklık geleneği ele alınmıştır. Daha sonra Çöteli Ali'nin hayatı, sanatı ve âşıklık geleneği içerisindeki yeri incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise Aşk-ı Temaşa adlı eserde yer alan şiirler tema bakımından değerlendirilmiştir. Bu bağlamda şiirlerde; aşk, sevgi, özlem, gurbet, toplumsal ve bireysel eleştiri gibi temaların ön plana çıktığı tespit edilmiştir. Çalışma, Çöteli Ali'nin Kahramanmaraş âşıklık geleneği içindeki konumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2025Tescil harici alanların ve kullanım potansiyellerinin konumsal veri analizi teknikleri ile tespiti
Hüseyin Tek
Ülkemizde kadastro işlemleri yapılırken çeşitli sebeplerden dolayı kayıt dışı kalmış alanlar bulunmaktadır. Kayıt dışı alanların tescil edilip ekonomiye kazandırılması büyük önem arz etmektedir. Memleketine dönmek isteyip arazi bulamayan ya da buna ilave olarak yatırım yapmak isteyen vatandaşlar için Tescil Harici Alanların (THA) yerleşim alanı, tarım alanı, ham toprak gibi vasıflarla hazine adına tescil edilerek ilgililerin kullanımına sunulması (devri) ihtiyacı ortaya çıkmıştır. THA'ların tescili sağlanırken kayıt dışı bırakılmış dere, göl, nehir, sit alanları ile tescilli tarla ve arsaların arasında bulunan boşlukların hiçbir şekilde tescile konu edilmemesi gerekmektedir. Ayrıca THA'ların tescil işleminde mevzuat çeşitliliği, birden fazla kurumun işlem oluşum sürecinde dâhil olması İdari Yoldan Tescil (İYT) süreçlerini uzatmaktadır. Bu süreçlerin analizi yapılarak bir çözüm modeli geliştirmek üzere İYT işlemine dâhil olan kurumların hangi mevzuat çerçevesinde değerlendirme yaptıkları, işlemin sürecini uzatan etmenler araştırılmış olup bu aksaklıkların nasıl giderilebileceği ve tespit edilen THA'lardan hangilerinin Tescile Uygun Olabilecek Potansiyel Tescil Harici Alan (TUOPTHA) olduğu yönünde bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada; Bayburt ili kadastro çalışma alanı yüzölçümünden Bayburt Kadastro Müdürlüğünden alınan tescilli parsel geometri verisinin farkı alınmak suretiyle QGIS programında THA tespit edilmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) yazılımlarından alınan veriler ve Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) sitesinden erişilebilen mevcut veri altyapıları kullanılarak konumsal analiz yöntemleri yardımıyla Bayburt İlinde tespit edilen THA'ların konumsal nicelik ve ayrıca kullanım potansiyeli nitelikleri tespit edilmiştir. İYT işleminin karşılanabilmesi için yürürlükte bulunan mevzuatlardaki eksikliklerin giderilmesi için önerilerde bulunulmuştur. Tescil talepleri yönetiminin daha etkin ve ilgili kuruluşlarla koordineli şekilde nasıl yapılabileceği hakkında çalışma yapılmıştır.
