Tehcir Sonrası Geri Dönüş: Ermenilerin ve Rumların Yeniden İskânı ve Osmanlı Hükümetlerinin Aldığı Tedbirler

Dünya kamuoyunun da sürekli gündeminde olan Ermeni ve Rum tehcirimeselesi, tehcirin yaşandığı günden beri Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyetiiçin siyaseten büyük bir sorun teşkil etmiştir. Askeri gerekçelerle yapılmışolan tehcir, alınan tedbirler çerçevesinde yürütülmüştü. Tehcir sonrasında,tehcir edilen Ermeni ve Rumların sağlıklı bir şekilde tekrar memleketleri- ne dönmeleri sağlanmıştır. Mütareke zamanında, askerin terhise uğradığı,memleketin yer yer işgal edildiği, gayrimüslimlerin ayaklanmaya başladığı,siyasi belirsizliğin had safhada olduğu bir dönemde Osmanlı hükümetle- ri dönüş yolunda takdire şayan tedbirler aldı. Ermeni ve Rumların mal vemülkleri iade edilmiş, zarar ve ziyanları karşılanmıştır. Tüm imkânsızlıklariçinde Osmanlı Devleti Ermeni ve Rumlara karşı sorumluluklarını yerinegetirmeye çalışmıştır. Bu makale arşiv belgeleri ve dönemin basınından ha- reketle Ermeni ve Rumların geri dönüş sürecinde devletin aldığı tedbirler veyaşanan sorunlara dair bazı tespitler yapmayı amaçlamaktadır.