Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yayınlar
- MakaleAçık Erişim2026İkinci Dünya Savaşı'nda Türkiye'nin Dış Politika Anlayışının Savunmacı Realizm Yaklaşımı Özelinde İncelenmesi
Çelik, Recep; Şahin, Ümit
Uluslararası ilişkiler disiplini içerisindeki teorik yaklaşımlar arasında realizm son derece önemli bir yere sahip olmakla birlikte bu disiplinin teorik gelişiminin şartlarının da belirleyicisidir. Özellikle Birinci Dünya Savaşı sonrasında uluslararası ilişkiler açısından tartışmaların yönünü tayin eden realizm alanın tüm araştırmacı ve teorisyenleri için de bir temel yapı taşı olmuştur. Her ne kadar kalıplaşmış yaklaşımlar temelinde gelişiyor olsa da realizm içerisinde farklı bir görüş olarak nitelendirilebilecek olan, ancak azımsanmayacak sayıda savunucusu da bulunan savunmacı realizm, realizmin bilindik çatışmacı doğası içerisinde farklı bir yere sahiptir. Uluslararası ilişkilerin çatışma odaklı doğasını kabul eden, ancak bunun dışında, savunma odaklı bir realizmin de mümkün olduğuna inanan savunmacı realistler açısından tarihten çeşitli örnekler bulabilmek de mümkündür. Bunlardan biri olarak Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’ndaki konumu ve diplomatik anlayışı konuya dair yerinde bir örnek olacaktır. Bu araştırmanın amacı, Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’nın farklı evrelerinde benimsediği dış politika anlayışının ve pratiğinin yönünü savunmacı realizm yaklaşımı ekseninde tespit etmektir. Araştırmada görüşlerine yer verilen araştırmacı ve teorisyenler ile birlikte Türkiye’nin dış politika anlayışına dair araştırmacıların çıktıları incelendiğinde ise ülkenin savunmacı realist bir yaklaşımının bulunduğu dikkati çekmektedir.
- MakaleAçık Erişim2023Atatürk-lord lloyd görüşmesi: türk-ingiliz ilişkileri ve akdeniz sorunu
Çelik, Recep
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve kendi döneminde Türk dış politikasının mimarı Atatürk, genç cumhuriyeti her türlü dış tehlikeden korumak için aktif bir dış siyaset izlemiştir. Batıya rağmen batılı bir anlayışla hareket eden Atatürk, başta Yunanistan olmak üzere İngiltere ve Fransa ile ikili sorunlarını çözerek Türkiye’yi uluslararası ilişkilerde hatırı sayılır bir devlet konumuna getirmiştir. Millî Mücadele’ye desteği ile ön plana çıkan Sovyetlerle olan ilişkiler Lozan sonrası süreçte de yakın ve üst düzeyde seyretmişti. Fakat Sovyet eksenli bir dış politika yerine çok yönlü bir dış politika anlayışı geliştirilmeye çalışılarak bunda başarı kaydedilmişti. Türkiye iki dünya savaşı arası dönemde ikili ve çok taraflı uluslararası dostluk, tarafsızlık, iş birliği ve saldırmazlık gibi birçok antlaşmada yer almak suretiyle bölgesinde ve dünyada barışa katkı sunmak adına çaba göstermiştir. Bu doğrultuda Atatürk Türkiye’si, bağımsız Türk devletini her türlü dış tehditlerden korumak için büyük bir dirayet sergilemiştir. Türkiye yanlısı siyasetiyle ön plan çıkan ve Türk-İngiliz ilişkilerini ileri düzeye taşımak için çaba gösteren Lord Lloyd, Türkiye’yi b irçok kez ziyaret etmiştir. Bu ziyaretlerinden Montrö öncesi Mustafa Kemal Atatürk ile 27 Mayıs 1936’da Dolmabahçe Sarayında yapılan görüşme son derece önemlidir. Nitekim görüşmede Türkiye’nin İngiltere ile olan ilişkilerinden Avrupa ve Akdeniz’deki gelişm elere kadar bir dizi husus gündeme gelmiştir. İtalyan emperyalizmi ve Doğu Akdeniz sorunu ise görüşmenin ana temasını oluşturmaktadır. Atatürk’ün özellikle Akdeniz’de yükselen İtalyan tehdidinden duyduğu endişe, buna karşın İngiliz tarafının rahatlığı görüşmenin en hassas mevzuu olarak ön plana çıkmaktadır.
- MakaleYalnız künye2020Alija Izetbegovic’s Foreign Policy in Bosnia and Herzegovina War (1992-1995)
Çelik, Recep
After collapse of Yugoslavia, Bosnia and Herzegovina war occurred as a result of Serbian nationalism and irredentism. Bosniak, Croatian and Serbian military forces had started to mercilessly struggle with each other, as to the result was determined by Bosniak-Croatian alliance and NATO operations against Serbians. In Bosnia that has three different ethnic groups, Bosniaks consist of majority of population however they were weakest link with respect to military and political as well. This situation caused that Bosniaks suffer from the war at the utmost. Alija Izetbegovic as a president, in the basis of his foreign policy during the war, based on protection of Bosnia’s territorial integrity. Yet at this point Izetbegovic who was conscious regarding there was not any state that hold on Bosniak’s in the Balkans. In this respect he tried to prompt international organizations to end the war in the Bosniaks’ struggle for existence. He was aware of sooner or later Western intervene could end Bosnian war and so he created outline of his foreign policy in this direction.
- MakaleAçık Erişim2019Mısır Milliyetçi Hareketi ve Türk Dış Politikası (1924-1925)
Çelik, Recep
Ortadoğu’da Mısır’ın ayrı bir yeri ve önemivardır. Yüzyıllarca Osmanlı’ya bağlı bir eyaletolarak yönetilen Mısır üzerinde bu önemine binaenİngilizler hâkimiyet kurmuş ve bu hâkimiyetini I.Dünya Savaşı sonrasında da bırakmamıştır. Mısır,İngilizlere karşı istiklalini elde etmek için büyükbir mücadele içerisine girmişti. Bu mücadeleninönde gelen siması ise Zağlul Paşa’ydı. AncakMısır, istiklal mücadelesinde kendi içindebölünmüş durumdaydı. Bu durum Mısır’ın gerçekbir istiklal elde etmesini engellemiştir. Anadolu’daemperyalistlere karşı verilen savaş birçok doğuhalklarında olduğu gibi Mısırlılar için de örnekteşkil etmiş, ilham kaynağı olmuştur.Anadolu’daki millî mücadelenin başarıyaulaşmasından son derece memnun olan Mısırlılar,kendi istiklal mücadeleleri için başta MustafaKemal Paşa olmak üzere millî mücadelenin ilerigelen önderlerinden silah ve cephane talebindebulunmuşlardı. Yine Mısır milliyetçileri çok farklıkanallar ve yöntemlerle Türkiye’yi Mısır davasınınyanında bulunmaya zorlamışlardır. Fakat döneminkonjonktürü gereği Türk dış politikası, Mısırlımilliyetçilere açıktan ve doğrudan desteği uygungörmemiş, dolaylı ve pasif yardım anlayışıbenimsenmiştir.
- MakaleAçık Erişim2019Hüseyin Rauf (Orbay) Bey’in Hindistan Seyahati ve Faaliyetleri
Çelik, Recep
Hint Müslümanlarının Türklere olan muhabbeti Rauf Orbay’ın Hindistan seyahati ile zirveye çıkmıştı. Rauf Bey bu seyahatinde Türk-Hint dostluğuna vurgu yapmıştı. Kendisi Hindistan’da gittiği her yerde coşku ve sevinç gösterileriyle karşılanmıştı. Siyasi nedenlerle yurt dışında yaşamak zorunda kalan Rauf Bey’in siyaset dışında kalması dikkat çekicidir. Seyahatte gündemin en önemli hususu hilafet meselesiydi. Rauf Bey hilafetin Türkler için artık taşınamayacak kadar ağır bir yük olduğunu belirtmiş ve kaldırılmasının haklı nedenlerini ortaya koymuştu. Rauf Bey’in muarızları kendisini halifeci-sultancı bir şahsiyet olarak görürken Rauf Bey beyanatlarıyla bunun aksi bir portre çizmiştir. Hintliler Rauf Bey’i Mustafa Kemal Paşa’dan daha üstün görmüş ancak O bunu kabul etmemiştir. Aleyhte propagandalara rağmen Türkiye Cumhuriyeti’nin itibarını düşürecek söylemlerden uzak durmuştur.
- MakaleYalnız künye2016İngiliz korumasında sultan vahideddin'in sürgün seyahatleri
Çelik, Recep
Milli Mücadele'nin kazanılmasının ardından hayatını tehlikede gören Sultan Vahideddin İngilizlere sığınmıştı. Sığınma talebini kabul eden İngilizler önce onu Malta'ya götürmüş ancak burada fazla kalamayan Vahideddin, Hicaz Kralı'nın da daveti üzerine Mekke'ye gitmişti. Bu arada İngilizler onun halife sıfatından faydalanmayı düşünmüşlerse de bu hususta ciddi teşebbüslerde bulunmamışlardır. Hicaz'ın havasına alışamayan son sultan bu kez vefatına kadar ikamet edeceği San Remo'ya gitmiştir. Bu seyahatlerde Vahideddin için yapılan yolculuk masrafları İngilizler için büyük bir sorun teşkil etmiştir. İngiliz kanun ve mevzuatlarının karışık olması söz konusu masrafları hangi birimin karşılayacağı konusunu adeta çıkmaza sokmuştu. En çok Müslüman nüfusa sahip bir devlet olduğu için İngilizlere sığınan Vahideddin'in yolculuk ve ağırlama masraflarını karşılamada Britanya İmparatorluğu zorluk çekmiştir. Hicaz'dan San Remo'ya geçiş sürecinde ise onunla bağlarını koparmıştır
- MakaleYalnız künye2016Çanakkale’de Zarara Uğrayan Konsolosluk Mülkleri ve Eşyaları Meselesi (1914-1922)
Çelik, Recep
Çanakkale, I. Dünya Savaşı içerisinde en kritik savaşlara sahne olmuştur. Çanakkale stratejik önemine binaen askeri bölge ilan edilmiş ve buradan devlete zararlı olabilecek her türlü düşman unsur uzaklaştırılmıştır. Bu kapsamda konsolosluklar da zaman içerisinde bölgeden kaldırılmışlardır. Konsoloslukların bina ve eşyaları savaşta ciddi ölçüde zarar görmüş, sağlam kalabilenler İstanbul'a nakledilmiştir. Konsolosluk binaları ise zaman zaman askeri ihtiyaçlar için kullanılmıştır. Zira savaşta askeri ihtiyaçlar her zaman ön planda olmuştu. Bu süreçte Osmanlı Hariciyesi uluslararası konsolosluk hukukuna azami ölçüde riayet edilmesi hususunda askeri ciheti uyarmış, ileride uluslararası alanda devleti sıkıntıya düşürecek hareketlerden uzak durulması konusunda ikazlarda bulunmuştur. Nitekim konsolosluk binaları ve eşyaları Çanakkale savaşları sonrası Osmanlı Devleti için ciddi bir sorun teşkil etmişti. Meselenin çözümü için bir mülkiye müfettişi görevlendirilmiş ve Heyet-i Tahkikiye kurulmuştur. Şuray-ı Devlet ve Meclis-i Vükela'ya kadar sorun aksetmiş, sorumlular hakkında adli süreç başlatılmıştır
- MakaleYalnız künye2016The settlement of refugees in trabzon
Çelik, Recep
The population exchange between Turks and Greeks was important phase to resolve controversies between two countries. However it had been executed under very hard conditions in an irregular manner. Turks and Greeks had been obliged to endure lots of trouble in the process. The convenience of Trabzon for the settlement of refugees was a matter of debate in the local press. Considering Trabzon as a region that had been undergone immigration and its native people’ settlement problem, rightness of the debate was confirmed. On the other hand, because of the existence of Greek population in Trabzon, it was included into settlement regions. Refugees who had been sent to Trabzon to settle, did not have comfortable settlement process. Many of the refugees were obliged to migrate another places, few refugees were able to settle in Trabzon
- MakaleYalnız künye2015Çanakkale savaşları sırasında halkın durumu
Çelik, Recep
Çanakkale savaşları sırasında Çanakkale ve Gelibolu savaş alanı halinegelmesinden dolayı halk daha güvenli olan iç bölgelere nakledilmiştir. Bölgedekitarım, iaşe ve ulaşım sekteye uğramış, askeri ihtiyaçların önde gelmesi özelliklehalkın iaşe durumunu derinden etkilemiştir. Sürekli yapılan bombardımanlar-dan dolayı halkın evi, eşyası, dükkânı yanmış, beraberinde mesken sıkıntısı başgöstermiştir. Hükümet kısıtlı imkânlar dâhilinde aldığı bir takım önlemlerleiaşe ve mesken problemini gidermeye çalışmıştır. Bölgedeki halkın sıkıntılarınıngiderilmesinde askeriye de, gerek ziraatın canlanması gerekse iaşe problemininçözülmesinde önemli bir görev icra etmiştir.
- MakaleYalnız künye2015Tehcir Sonrası Geri Dönüş: Ermenilerin ve Rumların Yeniden İskânı ve Osmanlı Hükümetlerinin Aldığı Tedbirler
Çelik, Recep
Dünya kamuoyunun da sürekli gündeminde olan Ermeni ve Rum tehcirimeselesi, tehcirin yaşandığı günden beri Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyetiiçin siyaseten büyük bir sorun teşkil etmiştir. Askeri gerekçelerle yapılmışolan tehcir, alınan tedbirler çerçevesinde yürütülmüştü. Tehcir sonrasında,tehcir edilen Ermeni ve Rumların sağlıklı bir şekilde tekrar memleketleri- ne dönmeleri sağlanmıştır. Mütareke zamanında, askerin terhise uğradığı,memleketin yer yer işgal edildiği, gayrimüslimlerin ayaklanmaya başladığı,siyasi belirsizliğin had safhada olduğu bir dönemde Osmanlı hükümetle- ri dönüş yolunda takdire şayan tedbirler aldı. Ermeni ve Rumların mal vemülkleri iade edilmiş, zarar ve ziyanları karşılanmıştır. Tüm imkânsızlıklariçinde Osmanlı Devleti Ermeni ve Rumlara karşı sorumluluklarını yerinegetirmeye çalışmıştır. Bu makale arşiv belgeleri ve dönemin basınından ha- reketle Ermeni ve Rumların geri dönüş sürecinde devletin aldığı tedbirler veyaşanan sorunlara dair bazı tespitler yapmayı amaçlamaktadır.
- MakaleYalnız künye2015The Sanjak of Gumushane: Some Findings on the Military, Economic and Administrative Situation
Çelik, Recep
This article examines the contributions of Gumushane people to supply the logistical needs of Ottoman army during World War I and presents that despite their struggle against famine, diseases and Russian invasion, poverty-stricken Gumushane people made a major sacrifice to provide for the Ottoman military