İslam Kelâmında engellilik olgusu

Engellilik insanlık tarihi boyunca değişik kültür, coğrafya ve toplumlarda muhtelif şekillerde bireysel ve toplumsal düzlemde genel anlamda haklar, sorumluluklar, özgürlükler ve imkânların kullanımları bağlamlarında değerlendirilmiş evrensel bir olgudur. İnsanı ilgilendirmesi ve dinin de konusunun insan olması nedenleriyle bu olgunun din ile ilişkilendirilmesi oldukça önemlidir. Çünkü insanı ilgilendiren her husus dinin konusu olmaktadır. Engelli bireyin ve yakınlarının anlamaya ve anlamlandırmaya çalıştığı bu durumu kabul etmelerinde, engellilikle başa çıkmalarında ve olumlu benlik geliştirmelerinde başvurulabilecekleri referanslardan birisi de dindir. Bu çalışma, engellilik olgusunu Kelâmî ve Kur’ânî perspektifler çerçevesinde ele almayı amaçlamaktadır. İnsanlık tarihi boyunca farklı şekillerde anlamlandırılan engellilik, yalnızca biyolojik ya da fiziksel bir durum olmanın ötesinde; bireyin kendisini, toplumu ve varlıkla olan ilişkisini doğrudan etkileyen çok boyutlu bir gerçekliktir. Bu nedenle engelliliğin doğru anlaşılması hem bireysel hem de toplumsal düzeyde daha adil ve kapsayıcı bir yaklaşımın geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışmanın hareket noktası, engellilik olgusunun yalnızca modern bilimlerin sunduğu verilerle değil, aynı zamanda dinî ve özellikle Kelâmî bir perspektifle de ele alınması gerektiği düşüncesidir. Zira insanın varlık, irade, adalet ve sorumluluk gibi temel meseleleriyle doğrudan ilişkili olan engellilik, İslam düşüncesinde ilahî adalet, hikmet ve imtihan kavramları çerçevesinde anlam kazanmaktadır.

Disability is a universal phenomenon that has been addressed in various forms throughout human history in different cultures, geographies, and societies, both individually and socially, within the context of rights, responsibilities, freedoms, and access to opportunities. Because this phenomenon concerns humanity and religion itself deals with humanity, associating it with religion is quite important. In fact, everything that concerns humanity becomes a subject of religion. Religion provides a framework that individuals with disabilities and their loved ones can refer to while understanding, accepting their condition, coping with disability, and developing a positive self-image. This study aims to examine the phenomenon of disability from the perspectives of Islamic Kalām and the Qur'an. Throughout history, disability has been interpreted in various ways; however, it is far more than a merely biological or physical condition. Disability, which has been interpreted in different ways throughout human history, is more than just a biological or physical condition; it is a multidimensional reality that directly affects an individual's relationship with themselves, society, and existence. Therefore, a proper understanding of disability is of great importance for developing more just and inclusive approaches at both the individual and societal levels. The study is based on the premise that disability should not be interpreted solely through the findings of modern sciences but should also be examined from a religious, and more specifically, a theological (Kalām) perspective. Disability is closely associated with such fundamental theological issues as existence, destiny, divine justice, human free will, and moral responsibility. Within Islamic thought, it acquires its meaning primarily through the concepts of divine justice (al-'adl), divine wisdom (ḥikmah), and trial (ibtilā'). In this respect, the study evaluates disability within the theoretical framework of Islamic Kalām by analyzing its relationship to free will, divine justice, human agency, responsibility, and the purpose of creation in light of the Qur'an.