Granitoidlere (Gümüşhane, Kd Türkiye) Bağlı Gelişen Skarn Cevherleşmelerinin Jeolojisi, Jeokimyası Ve Jeokronolojisinin Araştırılması

Kopuz Fe ve Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmeleri Gümüşhane'nin (KD Türkiye) kuzeybatısında bulunmaktadır. Kopuz ve Karadağ (Torul, Gümüşhane) çevresinde granitoyid, tortul ve volkanik kayaçlar yer almaktadır. Kopuz Granitoyidi 79.9 My, Karadağ Granitoyidi 44 My yaşlı olarak belirlenmiştir. Kopuz?da kireçtaşı ile volkanitlere 79.9 My yaşlı granitoyidin sokulumu ile dokanak metamorfizması ve skarn zonu gelişmiştir. Kopuz Fe skarn cevherleşmesine sebep olan granitoyid yüksek K?lu kalk-alkali karakterde ve metalimünyum özellikte olup yay granitlerine benzerlik göstermektedir. Granodiyoritten kireçtaşına doğru endo- ve ekzoskarn zonları gelişmiştir. Skarn zonunda piroksen, granat, biyotit-flogopit, amfibol, epidot, kuvars, kalsit ve aktinolit mineralleri oluşmuştur. Skarn zonunda piroksen türü diyopsitik hedenberjit ve diyopsit, granat türü andradit ile grossular andradittir. Kopuz Fe skarn cevherleşmesinde cevher minerallerinin parajenezi manyetit, pirit ve hematit şeklinde belirlenmiştir. Karadağ?da 44 My yaşlı granitoyidlerin Geç Kretase yaşlı kireçtaşı ve volkanitlere sokulumu sonucu skarn cevherleşmesi oluşmuştur. Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmesine sebep olan granitoyid yüksek-orta K?lu kalk-alkali karakterde olup kuvars monzonit, granodiyorit ve kuvars porfirler peralimünyum; diyoritler metalimünyum özellikte ve genelikle yay granitlerine benzerlik göstermektedir. Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmesinin ekzoskarn zonundaki skarn mineralleri piroksen, granat, epidot, kuvars ve kalsittir. Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmesinde piroksenler diyopsit olup çok az hedenberjit, vollastonit veya johansinit bileşiminde, granatlar ise andradit ile grossular andradittir. Cevher minerallerinin parajenezi manyetit, pirit, hematit ve kalkopiritten oluşmaktadır. Kopuz Fe skarn cevherleşmesindeki granitoyidlerdeki apatit ve zirkon termometre hesaplamalarında yerleşim sıcaklığı 758-907 ºC arasındadır. Kopuz Fe skarn cevherleşmesinin ekzoskarn zonunda andradit-diyopsit çiftinin mineral kimyasından 344-434 oC arasında sıcaklık değerleri belirlenmiştir. Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmesi çevresindeki granitoyidlerde apatit ve zirkon termometresi yerleşim sıcaklığı 668-1021 ºC arasında hesaplanmıştır. Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmesinde ekzoskarn zonunda andradit-hedenberjitik diyopsit ve grossular andradit-diyopsit çiftinin mineral kimyasından 412- 503 oC arasında sıcaklık değerleri belirlenmiştir. Kopuz Fe ve Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmelerinde ekzoskarn zonu kuvars ve kalsit mineralleri sıvı kapanımları birincil ve Tip I kapanımlardır. Kopuz?da homojenleşme sıcaklığı 224-349 °C ve tuzluluk % 4.18 (NaCl eşdeğeri tuzluluk); Karadağ?da ise sırasıyla 175-430 oC ve % 0.2-14.8 (NaCl eşdeğeri tuzluluk) arasında belirlenmiştir. Sıvı kapanım verileri skarn kökeni desteklemekle birlikte nispeten farklı iki sıvının izotermal karışımı ile soğumanın mineral çökeliminde etkili olduğunu belirtmektedir. Kopuz Fe ve Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmelerinde piritin manyetit ve hematitle birlikte az miktarda olması, Kopuz Fe skarn cevherleşmesindeki piritin S-izotop değerinin dar bir aralıkta değişmesi ve magmatik kaynağı göstermesi her iki cevherleşmeyi oluşturan sıvıların başlangıçta kükürt içeriğini desteklemekte olup düşük ?S ve yüksek ?O2 ortam şartlarında oluştuğunu belirtmektedir. Kopuz Fe skarn cevherleşmesinde skarn mineralleri olarak diyopsitik hedenberjit ve diyopsit, andradit ve grossular andradit, epidot, bol manyetit, hematit ve çok az piritin olması; Karadağ Fe-Cu skarn cevherleşmesinde ise diyopsit, andradit ve grossular andradit, epidotun, manyetit ve hematitce zengin, çok az kalkopirit ve piritin varlığı; sıcaklıkların 200-500oC arasında olması; her iki cevherleşmeyi oluşturduğu düşünülen sıvıların tuzluluğunun magmatik sıvıları belirtmesi; oksijen ve karbon izotop verilerinin magmatik kökeni desteklemesi, cevherleşmelerin magmatik yayda, başlangıçta kükürtlü daha sonra oksitli şartların egemen olduğu sığ sokulum oluşumunu işaret etmektedir.