Mekan deneyimi bağlamında afet sonrası toplumsal aidiyet ve adaptasyon süreci: 6 Şubat Hatay ili Antakya ilçesi deprem örneği

Türkiye için son zamanlarda büyük risk oluşturan deprem; fiziksel (can kaybı, yaralanma, yapısal hasar), ekonomik (doğrudan, dolaylı ve ikincil mali kayıplar), sosyal ve psikolojik (toplumsal ilişkilerde bozulma, travma, uyum süreçleri) sorunlara yol açmaktadır. Deprem sonrası afetzedelerin yaşadıkları mekâna ve psikolojik dinamiklerine ilişkin deneyimlerin sahada gözlemlenmesi ve ihtiyaçların tespiti, afet sosyolojisi açısından önem arz etmektedir. Bu doğrultuda çalışmada, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında Hatay'ın Antakya ilçesinde ikamet eden bireylerin afet sonrası barınma deneyimlerini ve mekânın üretimine katılım süreçlerini incelemeyi amaçladım. Bu amaç doğrultusunda Antakya'da nitel araştırma yöntemine dayalı bir çalışma yürüttüm. Fenomenolojik deseni kullandığım çalışmada, 17'si kadın ve 14'ü erkek toplamda 31 kişi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirdim. Görüşmelerden elde ettiğim verilerin çözümlenmesinde yansıtıcı tematik analiz yöntemini kullandım. Katılımcıların içinde bulunduğu koşulları ve geleceğe dair ifadelerini doğrudan yansıtan in vivo kodlar, barınma sürecinde karşılaştıkları mücadele eylem boyutunu ifade eden süreç kodları ve deprem sonrası karşı karşıya kaldıkları durumları özetleyen betimsel kodlar aracılığıyla analiz sürecini gerçekleştirdim. Bu analizler sonucunda; kurumlarla kurulan etkileşimde güven kaybı, barınma süreçlerinde yaşanan zorluklar, ekonomik zorluklar, psikososyal ilişkilerde paradoks ile kentsel dokunun kaybı ve gelecek kaygısı olmak üzere beş tema belirledim. Bu temalar, afetzedelerin kent/şehir hakkı bağlamında yaşadıkları sorunları ve bu süreçte geliştirdikleri mekânsal aidiyet pratiklerini görünür kılmaktadır. Çalışmada, afetin yalnızca fiziksel bir yıkım olmadığını; çok katmanlı ilişkileri ortaya çıkaran kompleks bir süreç olduğunu ortaya koymaya çalıştım. Türkiye gibi fay hatlarının yıkıcı etkilere yol açtığı bir ülkede, afet yönetim politikalarında katılımcı yaklaşımın benimsenmesi, bireylerin mekânsal aidiyetlerinin ve sosyokültürel ihtiyaçlarının merkeze alınması ehemmiyet arz etmektedir.

In recent times, earthquakes have posed a significant risk for Turkey, leading to physical (loss of life, injuries, structural damage), economic (direct, indirect, and secondary financial losses), and social and psychological (disruption of social relations, trauma, adaptation processes) problems. Observing and identifying the needs and experiences of disaster victims in relation to their living spaces and psychological dynamics after an earthquake is important from the perspective of disaster sociology. In this context, the aim of this study was to examine the post-disaster shelter experiences and the processes of participation in the production of space among individuals residing in Antakya, Hatay after the Kahramanmaraş earthquakes of February 6, 2023. To this end, I conducted a study in Antakya based on qualitative research methods. Using a phenomenological design, I conducted semi-structured interviews with a total of 31 people—17 women and 14 men. I employed reflexive thematic analysis to interpret the data obtained from the interviews. Through in vivo codes that directly reflected participants' circumstances and expressions about the future, process codes that described the acts of struggle encountered during the housing process, and descriptive codes that summarized the situations faced after the earthquake, I carried out the analysis process. Based on these analyses, I identified five themes: loss of trust in interactions with institutions, challenges in the sheltering process, economic difficulties, paradoxes in psychosocial relationships, and the loss of urban fabric and anxiety about the future. These themes reveal the problems disaster victims experience regarding the right to the city, as well as the practices of spatial belonging they develop during this process. In the study, I sought to demonstrate that disaster is not merely physical destruction, but a complex process that reveals multilayered relationships. In a country like Turkey, where fault lines have devastating impacts, it is crucial for disaster management policies to adopt a participatory approach, placing individuals' spatial belongings and socio-cultural needs at the center.