Afet sonrası sıcak yemek üretiminde kullanılabilecek kamusal alanların değerlendirilmesi

Afetler niteliği ve meydana geliş yeri öngörülemeyen, ortaya çıktıklarında ise maddi ve manevi açıdan ciddi kayıplara neden olan, olağan yaşamı kontrol edilmesi güç bir hale getiren olaylardır. Afetler sonrasında ortaya çıkan kaotik ortam, temel yaşam gereksinimlerinin karşılanmasını zorlaştırmakta ve bu durum, beslenme ihtiyacını diğer yaşamsal hizmetlerle birlikte öncelikli hale getirmektedir. Depremler, seller, yangınlar ve benzeri olaylar sonucunda gıda tedarik zinciri bozulabilmekte, temiz suya erişim kısıtlanabilmekte ve besin değeri yüksek, güvenli gıdaya ulaşım ciddi bir sorun haline gelebilmektedir. Bu süreçte, acil durum gıda dağıtımı, sıcak yemek üretimi ve güvenilir su temini gibi hizmetler kapsamlı bir planlama ve koordinasyon gerektirir. Olası afet durumlarında ihtiyaçların hızlı ve güvenli şekilde karşılanabilmesi için mevcut toplu beslenme alanları, okul ve yurt yemekhaneleri gibi altyapının etkin kullanımı tercih edilmektedir. Bu alanların kullanılabilirliğinin önceden belirlenmesi, beslenme ihtiyacının hızlı ve sürdürülebilir şekilde karşılanabilmesi açısından önem taşımaktadır. Literatür incelemeleri kapsamında birçok ilde sıcak yemek üretim alanlarında depolama, hijyen, iş gücü ve fiziki altyapı eksiklikleri gibi sorunların bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Sivas ili Merkez ilçesinde ihtiyaç halinde kullanılabilecek sıcak yemek üretim alanlarının, uzman görüşleriyle belirlenen kriterler doğrultusunda kullanılabilirlik sıralamasını yapmak amacıyla tasarlanmıştır. ÇKKV yöntemlerinden BWM ve CRITIC ile kriter ağırlıkları hesaplanmış, ardından TOPSIS yöntemi ile alternatifler değerlendirilmiştir. Bulgular, uzman görüşlerine dayalı analizlerde kapasite odaklı, nesnel verilere dayalı analizlerde ise altyapı odaklı önceliklerin öne çıktığını göstermektedir. Böylece farklı ağırlıklandırma yaklaşımlarının aynı problemde farklı sonuçlara yol açabileceği ortaya konulmuştur. Bu proaktif yaklaşımın, afet sonrası süreçte hızlı ve etkili insani yardım operasyonlarına katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Disasters are unpredictable events, both in nature and location, that cause significant material and emotional losses when they occur, making ordinary life difficult to control. The chaotic environment that emerges after disasters makes it difficult to meet basic living needs, prioritizing the need for nutrition over other vital services. Earthquakes, floods, fires, and similar events can disrupt the food supply chain, restrict access to clean water, and pose a serious challenge to accessing nutritious, safe food. In this process, services such as emergency food distribution, hot meal production, and reliable water supply require comprehensive planning and coordination. To meet needs quickly and safely in potential disasters, the effective use of existing infrastructure, such as communal feeding areas, school and dormitory cafeterias, is preferred. Determining the availability of these areas in advance is crucial for meeting nutritional needs quickly and sustainably. Literature reviews reveal that hot meal production areas in many provinces face problems such as storage, hygiene, workforce, and physical infrastructure deficiencies. This study was designed to rank the usability of hot food production areas in the central district of Sivas province, based on criteria determined by expert opinions. Criterion weights were calculated using the MCDM methods BWM and CRITIC, and alternatives were then evaluated using the TOPSIS method. The findings indicate that capacity-focused priorities prevail in analyses based on expert opinions, while infrastructure-focused priorities prevail in analyses based on objective data. This demonstrates that different weighting approaches can lead to different outcomes for the same problem. This proactive approach is anticipated to contribute to rapid and effective humanitarian relief operations in the post-disaster period.