Afet ve acil durumlarda psikososyal destek hizmetlerinin travma ve strese bağlı ruhsal bozukluklar üzerindeki etkisi: kahramanmaraş depremleri örneği

Bu araştırmanın birinci amacı algılanan psikososyal destek ölçeği geliştirmek olup ikinci amacı ise algılanan psikososyal desteğin, psikososyal destek almış olan afetzedelerin ruhsal durumları (Travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, anksiyete) üzerindeki etkisini tespit etmektir. Araştırmanın örneklem yöntemi kolayda örnekleme yöntemidir. Yüz yüze anket yöntemi uygulanarak yürütülen araştırmanın, uygulama aralığı 15.02.2024-15.05.2024 tarihleri arasındadır. Toplamda 668 kişiye ulaşılmış olup, 638 katılımcının verileri analize dahil edilmiştir. Araştırmada kullanılan istatistiksel yöntemler: Kapsam geçerlilik oranı, dağılım istatistikleri (ortalama, standart sapma, medyan, çarpıklık ve basıklık), açıklayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, Croncbach alpha, madde-toplam korelasyonları, iki yarı ve Guttman güvenirlilik analizleri, benzeşim geçerliliği, ayrım geçerliliği, birleşik güvenirlilik ve yapısal eşitlik modelidir. Araştırmanın ölçek geliştirme aşamasında 4 alt boyutlu (bilgi, süreç, bireysel fayda ve toplumsal fayda) algılanan psikososyal destek ölçeği geliştirilmiştir. Ölçeğin her alt boyutunun altında 3'er madde olup, toplamda 12 madde içermektedir. Araştırmanın hipotezlerini test etmek için gerçekleştirilen yapısal eşitlik modeli sonucunda regresyon katsayılarından 7 tanesi 0.05 önemlilik düzeyinde anlamlı bulunmuştur. Bilgi alt boyutu ile travma sonrası stres (-0.106), depresyon (-0.109) ve anksiyete (-0.095) arasında düşük düzeyde negatif yönlü ilişkiler bulunmuştur. Süreç alt boyutu ile travma sonrası stres (-0.880), depresyon (-0.955) arasında yüksek ve anksiyete (-0.729) arasında ise orta düzeyde negatif yönlü ilişkiler bulunmuştur. Araştırmanın 12 hipotezinden 6'sı kabul edilmiştir.

The first aim of this study is to develop a perceived psychosocial support scale and the second aim is to determine the effect of perceived psychosocial support on the mental states (post-traumatic stress disorder, depression, anxiety) of disaster victims who have received psychosocial support. The sampling method of the study is convenience sampling. The application period of the study, which was conducted by applying the face-to-face survey method, is between 15.02.2024 and 15.05.2024. A total of 668 people were reached and the data of 638 participants were included in the analysis. The statistical methods used in the study are: Content validity rate, distribution statistics (mean, standard deviation, median, skewness and kurtosis), explanatory factor analysis, confirmatory factor analysis, Croncbach alpha, item-total correlations, split-half and Guttman reliability analyses, convergent validity, discriminant validity, composite reliability and structural equation model. In the scale development phase of the study, a perceived psychosocial support scale with 4 sub-dimensions (information, process, individual benefit and social benefit) was developed. The scale has 3 items under each sub-dimension, and it contains 12 items in total. As a result of the structural equation modeling performed to test the hypotheses of the research, 7 of the regression coefficients were found to be significant at the 0.05 level of significance. Low level negative relationships were found between the knowledge sub-dimension and post-traumatic stress (-0.106), depression (-0.109) and anxiety (-0.095). High level negative relationships were found between the process sub-dimension and post-traumatic stress (-0.880), depression (-0.955), and moderate level negative relationships were found between the process sub-dimension and anxiety (-0.729). 6 of the 12 hypotheses of the research were accepted.