Mutasavvıflarda insan hürriyeti ve kader İbnü'l Arabî ve Şihabeddîn Sühreverdî örneği

İnsan hürriyeti ve kader konusu insanlığın var olduğu günden bugüne kadar tartışılan meselelerden olmuştur. İslam düşünce tarihinde kelam ilminin teşekkülü ile insanın ihtiyari fiillerinde ne derece özgür olup olmadığı kader başlığı altında tartışılmıştır. Tasavvuf ilminin gelişmesiyle beraber mutasavvıflar da konu üzerinde eserler ortaya koymuştur.Çalışmamızda mutasavvıfların insan hürriyeti ve kader meselesine nasıl baktıklarını İbnü'l-Arabî ve Şihâbeddîn Sühreverdî özelinde ortaya koyacağız. Çalışmamızın birinci bölümünde bu mutasavvıfardan İbnü'l-Arabî'nin görüşleri ele alınarak değerlendirilmiştir. İbnü'l-Arabî'nin insan hürriyeti meselesindeki görüşleri karmaşıktır. O insan hürriyeti ve kader sorununu kendi geliştirdiği a'yân-ı sâbite teorisi ile yorumlamaktadr. Eserlerinde insanı yer yer özgür yer yer de cebir altında kabul eden İbnü'l-Arabî'nin nihai görüşü insanın özgür olmadığı yönündedir. Bu ise ona göre insanın kendi aynından kaynaklı bir cebirdir. İkinci bölümde görüşlerine yer verdiğimiz Sühreverdî'de ise ağırlıklı olarak tasavvufçu gelenekten kaynaklı sünnî/Eş'arî bir kader anlayışı mevcuttur. Her ne kadar kader tartışmalarına derinlemesine girmese de onun insan hürriyeti ve kader anlayışı Eş'arî'nin devamı niteliğindedir. Anahtar Kelimeler: Kelâm, İnsan hürriyeti, İbnü'l-Arabî, Kader, Şihâbeddîn Sühreverdî

SUMMARY The subject of human freedom and destiny has been a debated issue from human history to the present day. In the history of Islamic thought, the formation of the discipline of Kalam and to what extent human being is free in his voluntary actions have been discussed under the title of destiny. With the development of the science of Sufism, Sufis also produced works about this issue. In our study, we will reveal how Sufis viewed the issue of human freedom and destiny, specifically in the context of Ibn Arabi and Suhrawardi. In the first part of our study, the views of Ibn al-Arabi, one of these Sufis, were evaluated. Ibn al-Arabi's views on the issue of human freedom are complex. He interpreted the problem of human freedom and destiny with the theory of ayani-sabita that he developed. The final opinion of Ibn Arabi, who occasionally accepted humans as free and under coercion in his works, is that humans are not free. According to him, this is a coercion originated from man's own imagination. To Suhrawardi, whose views are included in the second chapter, there is a Sunni/Ash'ari understanding of destiny, originated mainly from the Sufi tradition. Although he does not delve deeply into the discussions of fate, his understanding of human freedom and fate is a continuation of Ash'ari. Key Words: Kalam, Human freedom, Ibn ʻArabī, Destiny, Shihāb ad-Dīn Suhrawardi