Yabancı seyyahların eserlerinde tasavvuf kültürü

Seyahatnâmeler genel olarak bir seyyahın gezip gördüğü yerleri okuyucuda ilgi, merak ve iştiyak uyandıracak bir üslupla yani sözlerle resmettiği bir yazı türüdür. Seyahatnâmeler aynı zamanda tarihî, kültürel, sosyal, dinî, antropolojik ve coğrafî açıdan ait olduğu zamanın birer portresidir ve tarihin karanlık yanlarını aydınlatırlar. Tasavvuf Tarihindeki klasik sınıflandırmaya göre tasavvufu üç dönemde inceleriz. Hz. Peygamber (s.a.v), sahâbe, tâbiîn ve tebeu't tabiîn dönemlerinde fakr anlayışını temele alan Zühd Dönemi, yaklaşık olarak miladi 8. asırla başlayan Tasavvuf Dönemi ve son olarak 12. asır ve sonrasını kapsayan Tarikatlar Dönemi. İncelemiş olduğumuz seyahatnâmeler özellikle tarikatlar dönemine dair bilgiler içermektedir. Bu çalışmamızda, Şiblî Nu'mânî, İbn Battûta gibi müslüman seyyahlara ilave olarak Reinhold Lubenau, Jean Thévenot, Chardin, Tournefort, Nicolas de Nicolay, Heinrich Bart, Breüning gibi birçok gayrimüslim seyyah da incelendi, onların tasavvufa ve tasavvuf ehline bakış açıları yansıtıldı. Öncelikle yüzyıllara göre tasnif edilen seyahatnâmelerde, tasavvuf kültürüne ait ögeler incelenmeye çalışıldı. Bu bağlamda, eserlerde bahsedilen tekkeler, tarikatlar, sûfîler ve kerâmetleri seyyahın gezi güzergâhı dikkate alınarak derleyip sunulmaya çalışıldı. Ulaşabildiğimiz tasavvufî bilgiler içeren en eski seyahatnâme, 10. yüzyılda yaşamış ve gezmiş olan Ebu Dülef'e aittir. Sadece Ebû Yezîd Bistamî'nin kabrinden bahseder. Bu sebeple çalışmamızda müstakil bir yer vermedik. Tasavvuf kültürü açısından en zengin eser ise İbn Battuta Seyahatnâmesi'dir.

Travel book is a type of writing in which a traveler generally depicts the places she has visited with words, in a style that will arouse interest, curiosity and enthusiasm in the reader. Travel books are also portraits of the time they belong to in terms of historical, cultural, social, religious, anthropological and geographical aspects, and they illuminate the dark sides of history. According to the classical classification in the History of Sufism, we examine Sufism in three periods. The Zühd Period, which was based on the understanding of faqr in the periods of the Prophet, the companions, the Tabi'in and tebeu't Tabin, the Period of Sufism, which started approximately in the 8th century AD, and finally the Period of Sects covering the 12th century and later. The travel books that we have examined contain information about the period of the sects. In this study, many non-Muslim travelers such as Reinhold Lubenau, Jean Thévenot, Chardin, Tournefort, Nicolas de Nicolay, Heinrich Bart, Breüning were also examined in addition to Muslim travelers such as Shibli Nomani and Ibn Battuta, and their perspectives on Sufism and Sufism were reflected.First of all, elements of Sufi culture were tried to be examined in the travel books classified according to centuries. In this context, an attempt was made to compile and present the lodges, sects, Sufis and miracles mentioned in the works, taking into account the traveler's travel route. The oldest travelogue containing Sufi information that we can find belongs to Abu Dülef, who lived and traveled in the 10th century. It only mentions the grave of Abu Yazid Bistami. For this reason, we did not give it a separate place in our study. The richest work in terms of Sufi culture is Ibn Battuta's Travelogue.