Maden zenginleştirme tesislerindeki kimyasal risk faktörlerinin belirlenip Fine-Kinney ve HAZOP (tehlike ve işletilebilirlik analizi) ile değerlendirilmesi: Gümüşhane örneği

Madencilik sektörü, kullanılan kimyasal maddeler, ağır ekipmanlar ve proses kaynaklı tehlikeler nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği açısından yüksek riskli sektörlerden biri olarak değerlendirilmektedir. Özellikle cevher zenginleştirme tesislerinde kullanılan kimyasallar; çalışan sağlığı, proses güvenliği ve çevresel sürdürülebilirlik açısından önemli risk faktörleri oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Gümüşhane ilinde faaliyet gösteren maden zenginleştirme tesisinde kullanılan kimyasal maddelerden kaynaklanan risklerin iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında kondisyoner tankları, kimyasal hazırlama ve transfer sistemleri, karıştırıcı ekipmanlar, vana ve boru hatları ile proses kontrol mekanizmaları incelenmiş; sülfürik asit, sodyum silikat, çinko sülfat, kireç ve çeşitli flotasyon reaktiflerinden kaynaklanabilecek tehlikeler analiz edilmiştir. Araştırmada Fine-Kinney risk analizi yöntemi ile Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi (HAZOP) yöntemi birlikte kullanılmıştır. Fine-Kinney yöntemi ile risklerin olasılık, frekans ve şiddet değerleri dikkate alınarak risk skorları belirlenmiş; HAZOP yöntemi ile proseslerde meydana gelebilecek sapmaların nedenleri ve olası sonuçları değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; iletişim eksikliği, kontrolsüz kimyasal akışı, bakım eksiklikleri, otomasyon yetersizlikleri, ekipman arızaları ve operatör kaynaklı hataların yüksek risk seviyelerine neden olduğu belirlenmiştir. Özellikle sülfürik asit ve flotasyon kimyasallarının kullanıldığı proseslerde çalışanların kimyasal maruziyet, cilt ve göz yanıkları ile solunum yolu problemleri açısından ciddi risk altında olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca proses sapmalarının ekipman hasarları, çevresel kirlenme ve iş kazalarına neden olabileceği değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, proses güvenliğinin sağlanabilmesi için otomasyon sistemleri, mühendislik kontrolleri, düzenli bakım uygulamaları, çalışan eğitimleri ve etkin iletişim sistemlerinin birlikte uygulanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte Fine-Kinney ve HAZOP risk analiz yöntemlerinin birlikte kullanılmasının, maden zenginleştirme tesislerinde kimyasal risklerin daha kapsamlı ve sistematik şekilde değerlendirilmesine katkı sağladığı belirlenmiştir.

The mining sector is considered one of the high-risk sectors in terms of occupational health and safety due to the chemicals used, heavy equipment, and process-related hazards. In particular, the chemicals used in ore processing plants pose significant risk factors in terms of worker health, process safety, and environmental sustainability. The purpose of this study is to assess the risks associated with the chemicals used at a mining processing plant operating in Gümüşhane Province from an occupational health and safety perspective. As part of the study, conditioning tanks, chemical preparation and transfer systems, mixing equipment, valves and pipelines, and process control mechanisms were examined; hazards that could arise from sulfuric acid, sodium silicate, zinc sulfate, lime, and various flotation reagents were analyzed. The study employed both the Fine-Kinney risk analysis method and the Hazard and Operability Analysis (HAZOP) method. Using the Fine-Kinney method, risk scores were determined by considering the probability, frequency, and severity of risks; the HAZOP method was used to evaluate the causes and potential consequences of deviations that could occur in the processes. As a result of the analyses conducted, it was determined that communication gaps, uncontrolled chemical flow, maintenance deficiencies, automation shortcomings, equipment failures, and operator errors lead to high risk levels. In particular, it was found that workers in processes involving sulfuric acid and flotation chemicals are at serious risk of chemical exposure, skin and eye burns, and respiratory problems. Furthermore, it was assessed that process deviations could lead to equipment damage, environmental contamination, and workplace accidents. The study concluded that, in order to ensure process safety, automation systems, engineering controls, regular maintenance practices, employee training, and effective communication systems must be implemented in conjunction. Furthermore, it was determined that the combined use of the Fine-Kinney and HAZOP methods contributes to a more comprehensive and systematic assessment of chemical risks in mineral processing plants.