Doğal tehditlerin sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkisi: NIC ülkeleri vakası

Bu araştırmada NIC ülkeleri için doğal tehdit, ekonomik büyüme, dijitalleşme ve temiz elektrik üretiminin beşerî kalkınma endeksi (HDI) üzerindeki etkilerini incelenmiştir. Çalışmada, seriler arasındaki yatay kesit bağımlılığı dikkate alınarak panel veri analizi yöntemleri kullanılmıştır. Durağanlıklar CIPS, MADF ve KT yapısal kırılmalı birim kök testleriyle gerçekleştirilirken, değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkileri Kao, Pedroni ve Fisher-Johansen testleriyle incelenmiştir. Uzun dönem katsayı tahminlerinde Sabit Etkili Driscoll-Kraay (DK-FE) ve serilerdeki uç değerler ile normal dışı dağılımları dikkate alan Momentler Yoluyla Kantil Regresyonu (MM-QR) tabanlı Sabit Etkili Kantil (FE-QR) yöntemleri kullanılmıştır. Kısa dönem ilişkiler ise Dumitrescu-Hurlin (DH) Granger nedensellik testi ile analiz edilmiştir. Eşbütünleşme analizi sonuçları HDI ile açıklayıcı değişkenlerin uzun dönemde koentegre olduğunu göstermiştir. Uzun dönemde artan doğal tehditler beşerî kalkınma endeksini azaltırken, ekonominin dijitalleşmesi, temiz elektrik üretiminin ve kişi başına düşen gelirin artması, hızlanan kentleşme ve nüfus beşerî kalkınma endeksini artırarak sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlamaktadır. Kısa dönem nedensellik analizi sonuçları ise HDI ile doğal tehditler, kişi başına düşen gelir ve kentleşme oranı arasında çift yönlü, dijitalleşme endeksinden HDI’ye, HDI’den ise temiz elektrik üretimine ve nüfusa doğru tek yönlü Granger nedensellik ilişkisi olduğunu ortaya koymuştur. Bu sebeple araştırma ülkelerinde refahı artıracak, dijital ve yeşil dönüşümü hızlandıracak politikalara ağırlık verilmesi aynı zamanda bu ülkelerin afet risk azaltımı politikalarının desteklenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

In this study, the impacts of natural threats, economic growth, digitalization, and clean electricity generation on the Human Development Index (HDI) for NIC countries were examined. In the study, panel data analysis methods were employed by taking into account the cross-sectional dependence among the series. Stationarity analyses were conducted using CIPS, MADF, and KT structural break unit root tests, while the cointegration relationships among the variables were examined using Kao, Pedroni, and Fisher-Johansen tests. For long-run coefficient estimations, the Fixed Effects Driscoll-Kraay (DK-FE) and the Fixed Effects Quantile Regression (FE-QR) based on the Method of Moments Quantile Regression (MM-QR) approach which accounts for outliers and non-normal distributions in the series were utilized. Short term relationships were analyzed using the Dumitrescu-Hurlin (DH) Granger causality test. The results of the cointegration analysis indicated that HDI and the explanatory variables are cointegrated in the long run. In the long run, increasing natural threats reduce the human development index, whereas the digitalization of the economy, increases in clean electricity generation and per capita income, accelerated urbanization, and population dynamics enhance the human development index, thereby contributing to sustainable development. The short-run causality analysis results revealed a bidirectional Granger causality relationship between HDI and natural threats, per capita income, and the urbanization rate; alongside a unidirectional Granger causality running from the digitalization index to HDI, and from HDI to clean electricity generation and population. Therefore, prioritizing policies that will increase welfare and accelerate digital and green transformation in the examined countries is of critical importance, simultaneously supporting the disaster risk reduction policies of these countries.