Sağlık çalışanlarının olağan dışı durumlarla ilişkili stresle başa çıkma ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması

İster doğa kökenli afetler ister teknolojik kaynaklı olsun, sağlık personeli olay yerinden ilk müdahale alanlarına ve hastane prosedürlerine kadar aktif rol oynar. Afetlerdeki temel amaç, mümkün olan en kısa sürede mümkün olan en fazla hayatı kurtarmaktır. Bu nedenle, sağlık çalışanları afet mağdurlarıyla uzun süreli temas kurar ve hem fiziksel hem de duygusal sorumluluklar üstlenir. Bu durum, sağlık personelinin stres seviyelerini artırır ve stres yönetimi becerilerini hayati hale getirir. Bu çalışmada, acil durumlarda sağlık profesyonellerinin stresle başa çıkma seviyelerini değerlendirmek amacıyla ‘Sağlık Çalışanlarının Olağan Dışı Durumlarla İlişkili Stresle Başa Çıkma Ölçeği (SOSBÇÖ)’ geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde metodolojik ve kesitsel bir araştırma tasarımı kullanılmıştır. Örneklem grubuna kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılmıştır. Çalışmanın evreni, Erzincan ve Gümüşhane illerindeki sağlık çalışanlarından oluşmakta olup (n=1010), keşfedici faktör analizi (EFA) için (n=706), doğrulayıcı faktör analizi (CFA) için (n=304) ve Kaiser–Meyer–Olkin (KMO=0,976), Cronbach's Alpha (α=0,949), McDonald's Omega (ω=0,953) gibi yüksek geçerlilik ve güvenirlik göstergeleri elde edilmiştir. Sonuç olarak, Maslow’un insan ihtiyaçları hiyerarşisi dikkate alınarak, 30 maddeden oluşan; fizyolojik, güvenlik, sosyal, saygı ve kendini gerçekleştirme olmak üzere beş alt boyutlu ve 5’li Likert formatında ölçek hazırlanmıştır. Ölçüt bağlantı geçerliğinde, psikolojik sağlamlıkla istatistiksel olarak anlamlı korelasyon göstermiştir (p<0,05). Ölçeğin, özellikle sağlık profesyonellerinin olağanüstü koşullarda stresle başa çıkma düzeylerinin değerlendirilmesinde, psikolojik sağlamlığın desteklenmesine yönelik uygulamaların planlanmasında ve normal koşullarla karşılaştırmalı değerlendirmelerde yararlı bir araç olacağı düşünülmektedir.

Regardless of whether disasters have natural or technological origins, healthcare personnel play an active role in response processes, from the scene of the incident through triage areas and hospital procedures. The primary goal in disasters is to save as many lives as possible in the shortest time possible. Therefore, healthcare workers engage in prolonged contact with disaster victims and assume both physical and emotional responsibilities. This situation increases the stress levels of healthcare personnel and makes stress management skills crucial. In this study, the aim was to develop the 'Stress Coping Scale for Healthcare Workers in Extraordinary Situations (SOSBÇÖ)’ to assess the stress-coping levels of health professionals in emergency situations. During scale development, a methodological and cross-sectional research design was used, and the population was reached through convenience sampling. The study universe consisted of healthcare workers in Erzincan and Gümüşhane provinces (n=1010). Exploratory factor analysis (EFA) for n=706 and confirmatory factor analysis (CFA) for n=304 were conducted, yielding high validity and reliability indices, including Kaiser–Meyer–Olkin (KMO=0,976), Cronbach's Alpha (α=0,949), and McDonald's Omega (ω=0,953). In conclusion, considering Maslow's hierarchy of human needs, a scale consisting of 30 items was developed, covering five sub-dimensions: physiological, safety, social, esteem, and self-actualization, using a 5-point Likert scale. Under criterion-related validity, it showed a statistically significant correlation with psychological resilience (p<0,05). It is believed that the scale will be a useful tool, especially for assessing the stress-coping levels of healthcare professionals in extraordinary conditions, planning interventions to support psychological resilience, and conducting comparative assessments with normal conditions