Turist rehberliğinde uzmanlaşma eğitimi: karadeniz bölgesi’nde mesleki gelişim ve bölgesel uzmanlık üzerine analitik bir çalışma

Turist rehberliği mesleğinde uzmanlaşma, günümüz bilgi çağının beraberinde getirdiği yoğun rekabet koşullarında rehberlerin farklı alanlardaki donanımlarını zenginleştirerek gerek ziyaretçiler gerekse işletmeler açısından tercih edilebilirliğini artırma noktasında önemli olan bir konudur. Ziyaretçilerin kaliteli hizmet deneyimi yaşamalarında kilit rol üstelenen turist rehberlerinin yaşam boyu öğrenme yaklaşımıyla kişisel gelişimlerine önem vermesi artık bir gereksinimden ziyade zorunluluk haline gelmiştir. Turizm anlayışının hızla değiştiği ve bu doğrultuda tüketici istek ve beklentilerinin farklılaştığı, turistik ürün çeşitliliğinin arttığı bir dönemde meslekte profesyonelleşmeyi ifade eden uzmanlaşma kavramı daha fazla önemsenmeye başlanmıştır. Rehberlik mesleğinde profesyonelliğin ve teknik donanımın devamlılığının sağlanmasında yardımcı olan bir mekanizma olarak nitelendirilebilen uzmanlaşma eğitimi Türkiye’de Turist Rehberleri Odaları Birliği (TUREB) veya birliğin uygun görüşüyle turist rehberi odaları tarafından verilmektedir. Uzman turist rehberi yetiştirmek amacıyla verilen bu eğitimler Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın gözetimi ve denetiminde gerçekleşmektedir. Doğası, tarihi ve kültürel değerleri ile oldukça zengin olan Karadeniz bölgesinde faaliyet gösteren Trabzon Bölgesel Turist Rehberleri Odası (TRO) tarafından bölgeye yönelik uzmanlaşma eğitimleri yerine genellikle bilgilendirme gezileri yapıldığı dikkat çekmektedir. Bu çalışmada başarılı bir turist rehberi olmak için uzmanlaşma eğitimlerinin gerekliliğinin önemine dikkat çekmek, gerçekleştirilen uzmanlık eğitimlerini verimlilik ve nitelik açısından tartışmak, devamında ise uzmanlaşma eğitimlerini daha etkili hale getirmek için öneriler sunulması amaçlanmıştır. Çalışmanın bir diğer amacı da uzmanlaşma konularının çeşitlendirilmesinin önemine özellikle zengin değerlere sahip bir bölge olan Karadeniz bölgesi özelinde uzmanlaşma eğitimlerinin ve çeşitlendirilmesinin önemine dikkat çekmektir. Bu çalışma keşifsel nitelikte olup nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve görüşme tekniği kullanılarak veriler toplanmıştır. Katılımcıların farklı rehber odalarına kayıtlı olması, farklı eğitim-öğretim basamaklarında rehberlik eğitim almış olması ve Karadeniz Bölgesi’nde tur yöneten eylemli turist rehberleri olmasına özen gösterilmiştir. Araştırma sonucunda rehberlerin aldıkları eğitimleri tek başına yeterli bulmadıkları, rehberlerin bireysel gelişimle desteklemesi gerektiğini vurgulamıştır. Daha önce katıldıkları uzmanlaşma eğitimlerini ücret, eğitici yeterliliği ve süre açısından yeterli bulmakla birlikte arttırılması gerektiğini düşünmektedirler. Katılımcılar Türkiye geneli için Doğu ve Güney Doğu Anadolu illeri ile kuş gözlemciliği, bölgelerin fauna ve florası gibi özel ilgi alanlarında, Karadeniz Bölgesi için başta Bölgenin iklimi, coğrafyası, kültürü, fauna ve florası, yürüyüş rotaları, yaylacılık gibi konularda uzmanlaşma eğitimlerinin planlanması gerektiğini önermişlerdir.