Karayígít, Iskender; Yilmaz, Fetullah

Imam al-Rabbani (d. 1034/1624), who came to the forefront in Islamic history mostly with his Sufi identity and was known as the sheikh of the order, although he mostly focused on Sufism, stood against the efforts to distort Islam during his lifetime and struggled in the theological and political fields. In this context, he made efforts to ensure the failure of Akbar Shah's (d. 1014/1605) project of Din-i Ilahi. In addition to his important works in the fields of sufism and theology, Imam al-Rabbani was also interested in many issues of Islamic jurisprudence (fiqh) and its history. As a person who inherited the legacy of his predecessors, he felt the need to speak on many issues related to fiqh. One of these is the criticism made about Ab & umacr; Hanifa (d. 150/767) and his school of thought. Imam al-Rabbani, especially in his work Makt & umacr;bat, was involved in the debates around the concepts of ahl al-ra'y and ahl al-hadith, and naturally tried to defend the Hanafi sect to which he belonged and its imam Ab & umacr; Hanifa with a number of evidences from different perspectives. He objected to the characterization of the Hanafi imams as mere ra'yists (lit. opinionists), stating that they accepted hadiths but also had their own methods of deriving rulings. Again, he was not contented with only some 'scientific' evidences in his discussion of Hanafism, but he also strengthened his defense with spiritual, allegorical, and mystical arguments, such as the similarity between Jesus Christ and Ab & umacr; Hanifa in ijtihad, the fact that Jesus would act in accordance with the Hanafi school of thought after his descent, and the fact that Hanafi sect possesses the perfection of prophethood. By responding to the claims of the opponents in this way, Imam al-Rabbani tried to justify the Hanafi school of thought. In this article, some of the spiritual-ischemic qualities that Imam al-Rabbani attributed to Hanaf is and his responses and defenses to the allegations put forward by some ahl al-hadith scholars will be discussed.

İskender Karayiğit

Yaklaşık dört asır önce yaşamış olan, 60 yıllık ömründe rabbânîlik, müceddidlik, fârûkîlik ve sılalık gibi birden çok nisbeti kendisinde barındıran İmâm-ı Rabbânî, daha çok tasavvuf, kelâm ve keşfî kabiliyetiyle ön plana çıkmış, onun fıkhî yönüne pek temas edilmemiştir. Hâlbuki o, müceddidlik nisbetine layık görülmesini bidʻatlerle mücadele hususunda göstermiş olduğu gayretine borçludur. Bidʻat; dinde olmayan şeyi dine katmak olunca, bidʻatle mücadele de hâliyle fıkıh ilmiyle olacaktır. Bundan dolayı İmâm-ı Rabbânî'nin hicrî ikinci binyılın müceddidi sayılmasında fıkhî düşüncesinin rolü oldukça büyüktür. Zira İmâm-ı Rabbânî'nin, talebelerle beraber fıkıh eserlerini mütalaa etmeyi temennisi, dergâhlarda tasavvuf eserlerinin yerine fıkıh eserlerinin okutulmasını ısrarla tavsiye etmesi, onun fıkıh ilmine ne denli önem verdiğini ortaya koymaktadır. Çalışma giriş, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Girişte çalışmanın konusu, önemi, amaç, yöntem ve planına yer verilmiştir. Birinci bölümde İmâm-ı Rabbânî'yi daha iyi tanıtmak amacıyla rabbânîlik, müceddidlik, fârûkîlik ve sılalık gibi unvanların kendisine hangi sebeplerle verildiği, hayatı, eserleri, ilmî kişiliği, ilme ve özellikle fıkha verdiği değer ve mezhep tasavvuru gibi hususlara temas edilmiştir. İkinci bölümde onun usul anlayışına yer verilirken, üçüncü bölüm fürûʻ ile ilgili düşüncelerine ayrılmıştır. Onun fıkhî analizleri, dayandığı delillerle birlikte ele alınmış ve gerektiğinde diğer mezhepler ve günümüzle karşılaştırılarak incelenmiştir. İmâm-ı Rabbânî'nin mutasavvıf bir kimliğe sahip olması, fıkhî meselelere keşfî yorumlar getirmesinin önünü açmıştır. Bu doğrultuda çalışmada, onun fıkhî meselelere dair tasavvufî yorumlarına da yer verilmiştir. Ayrıca, fıkhî konulara eğilmesinin dinî, siyasî ve sosyo-kültürel sebepleri, imkânlar ölçüsünde tespit edilerek ortaya konulmuştur. Bu çalışmada İmâm-ı Rabbânî'nin gözlerden kaçan fıkhî yönü açığa çıkarılıp onun bilinenin aksine kelâm ve tasavvufun dışında fıkıh alanında da söz sahibi bir âlim olduğunun tespiti hedeflenmektedir

RDL DOI10.71008/gumushane.thesis.2025.211indekslendi