Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yazarlar
- Buşra Köse(1)
- Duran, Secil(1)
- Elif Şık(1)
- Kazak, Aysun(1)
- Topalı, Hasret(1)
- Çam, Alper Veli(1)
- Özkaraman, Ayşe(1)
- Şik, Elif(1)
Yayınlar
- MakaleAçık Erişim2026Association Between Health Literacy and Mediterranean Diet Adherence Among Adult Women in Türkiye
Çam, Alper Veli; Şik, Elif
Objective: Health literacy is widely recognized as an important determinant of informed health-related decision-making. However, evidence regarding whether health literacy translates into healthy eating behaviors, particularly adherence to the Mediterranean diet, remains limited. This study aimed to examine the association between health literacy levels and adherence to the Mediterranean diet among adult women living in Türkiye. Methods: This cross-sectional study was conducted with 400 women aged 18 years and older residing in Türkiye. Data were collected using a sociodemographic information form, the Turkish Health Literacy Scale–Short Form, and the Mediterranean Diet Quality Index (KIDMED). Health literacy levels were categorized as inadequate, problematic–limited, adequate, and excellent, while Mediterranean diet adherence was classified as low, moderate, or optimal. Ordinal logistic regression analysis was performed to examine the association between health literacy and adherence to the Mediterranean diet, adjusting for sociodemographic variables (age, education, income, and occupation). Findings: Among the participants, 25.3% had inadequate health literacy, 31.8% had problematic–limited health literacy, 34.0% had adequate health literacy, and 9.0% had excellent health literacy. Mediterranean diet adherence was low in 34.5% of participants, moderate in 52.3%, and optimal in 13.3%. The ordinal logistic regression analysis revealed that, after adjusting for sociodemographic variables, one dimension of health literacy (Cognitive Health Literacy) was significantly associated with Mediterranean diet adherence, whereas no significant association was observed for the other dimension. Conclusion: The findings suggest that certain dimensions of health literacy may be associated with adherence to the Mediterranean diet when sociodemographic factors are taken into account. These results highlight the importance of considering both individual knowledge and contextual factors in understanding dietary behavior. Future research should further explore the role of nutrition-specific literacy and structural determinants in shaping healthy eating practices.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2024Kadınlarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin belirlenmesi ve sağlık okuryazarlığının akdeniz diyeti üzerine etkisi: Bayburt ili örneği
Elif Şık
Okuryazarlık hayatımızın her aşamasında önemli olan bir kavram olmaktadır. Okuryazarlık yalnızca okuma ve yazma ile değil, okuduğunu anlama, işleme ve kendi hayatımıza uygulama becerileri gerektirmektedir. Kişiler yaşamları boyunca sağlıkları ile ilgili konularda sürekli kararlar almaktadırlar. Kaliteli ve sağlıklı bir yaşam için doğru kararlar almak çok önemli olmaktadır. Diğer taraftan Akdeniz diyeti ise bilinen en iyi ve sağlıklı diyet yöntemi olarak literatürde yer almaktadır. Bu diyet, bitki ve zeytinyağını meyve, tahıl, balık gibi çeşitli besin gruplarını da içermektedir. Bu haliyle sağlıklı olmasının yanı sıra her kesim için uygulanabilen, sürdürülebilir bir diyet modeli olarak literatürde geçmektedir. Sağlık ve beslenme konuları birbiriyle içe içe olan, insan sağlığı için oldukça önemli olgulardır. Çalışmanın örneklemini Bayburt ili içerisinde yaşayan 18-65 yaş arası 403 kadın birey katılımcı oluşturmuştur. Araştırmada demografik anket formu, "Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Form" ölçeği ve Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED) ölçeği kullanılmıştır. Veriler programına aktarılarak analizleri yapılmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett testleri tanımlayıcı istatistiksel analiz, Pearson çift yönlü korelasyon analizi ve Ki-kare analiz testleri uygulanmıştır. Katılımcıların %25.3'ünün yetersiz sağlık okuryazarlığı düzeyinde, %31.8'inin sorunlu-sınırlı sağlık okuryazarlığı, %34'ünün yeterli sağlık okuryazarlığı ve %9'unun mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Bireylerin eğitim durumu, meslek gibi demografik verileri ve sağlık okuryazarlık düzeyleri arasında ilişki olduğu bulunmuştur. Katılımcıların %34.5'inin fakir diyet düzeyinde, %52.3'ünün orta diyet ve %13.3'ünün optimal diyet düzeyinde olduğu tespit edilmiştir Bireylerin demografik özellikleri ve Akdeniz diyeti arasında ilişki olduğu saptanmıştır. Bireylerin sağlık okuryazarlığı ile Akdeniz diyeti arasında ilişki bulunmadığı tespit edilmiştir.
- MakaleYalnız künye2022Evaluation of the relationship between health literacy and self-efficacy: A sample of hemodialysis patients
Kazak, Aysun; Özkaraman, Ayşe; Topalı, Hasret; Duran, Secil
Purpose: The aim of this study was to evaluate self-efficacy and health literacy of patients undergoing hemodialysis, to investigate the relationship between health literacy and self-efficacy, and to determine the factors affecting self-efficacy. Methods: The study was conducted in Eskisehir and Gumushane state hospitals affiliated to the Public Hospitals Association with the participation of 198 patients receiving hemodialysis treatment for chronic renal failure. The inclusion criteria were as follows: being ⩾18 years old, receiving hemodialysis, and agreeing to participate in the study. The study data were collected using face-to-face interview technique, and they were analyzed using descriptive statistics, correlation, and regression analysis. Results: The mean age of the patients was 59.73 ± 16.32 years. Of the patients, 46% were primary school graduates, and 63.6% reported having other chronic diseases. The mean health literacy and self-efficacy scores were found to be 79.43 ± 26.09 and 23.98 ± 7.42, respectively. The results showed that the self-efficacy scores of the patients increased as the general health literacy scores increased, with a strong linear correlation between these variables (r = 0.712; p ˂ 0.001). Patients with advanced age, low educational level, and widowed patients had lower self-efficacy and health literacy scores than others (respectively eta2 = 0.263, 0.116, 0.268, 0.141). Conclusion: High score of health literacy positively affects the self-efficacy score of hemodialysis patients.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2021Bireylerin sağlık okuryazarlığı ve finansal okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi: Rize ilinde bir uygulama
Buşra Köse
Sağlık okuryazarlığı ve finansal okuryazarlık bireylerin yaşamlarına etki eden önemli okuryazarlık çeşitlerindendir. Bu araştırmanın amacı bireylerin sağlık okuryazarlığı ve finansal okuryazarlılık düzeylerini incelemek, sağlık okuryazarlığı ve finansal okuryazarlılığı etkileyen faktörleri belirlemek, bireylerin sağlık okuryazarlığı ve finansal okuryazarlık düzeyleri arasında bir ilişki olup olmadığını saptamaktır. Araştırmanın evrenini Rize ilinde ikamet eden 18 yaş üzeri gelir sahibi bireyler oluşturmaktadır. Çalışma 384 bireylin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri demografik anket formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) ve OECD/İNFE Finansal Okuryazarlık Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi, tanımlayıcı istatistiksel analizi, ki-kare analizi ve korelasyon analizi kullanılmıştır. Rize ilinde ikamet eden 18 yaş üstü gelir sahibi bireylerin sağlık okuryazarlığı puan ortalaması 100 puan üzerinden 73,03, finansal okuryazarlık puanı ise 68,22 olarak tespit edilmiştir. Cinsiyet, eğitim durumu, yaş, meslek ve gelir seviyesi demografik faktörleri ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında ilişki tespit edilmiştir. Cinsiyet, eğitim durumu, yaş, meslek ve gelir seviyesi demografik faktörleri ile finansal okuryazarlığı düzeyleri arasında ilişki tespit edilmiştir. Bireylerin sağlık okuryazarlıkları ve finansal okuryazarlık düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Okuryazarlık, Sağlığın Korunması, Finansal Davranış, Finansal Tutum, Finansal Bilgi