İslam düşünce geleneğinde yanılmazlık öğretileri

İslâm düşüncesinin temel inanç esaslarından biri olan yanılmazlık öğretileri, kökenleri itibarıyla peygamberlerin ismet sıfatı üzerinden şekillenmiş ve tarihsel süreçte farklı mezheplerin/disiplinlerin yaklaşımlarına göre çeşitli yorumlar kazanmıştır. Bu öğretiler, Kur'an ve hadis gibi temel kaynakların yanı sıra, Sünnî kelâm, Şiî İmâmiyye'de imamet doktrini ve tasavvuf geleneğinde velayet anlayışı etrafında geliştirilen kendine has metodolojilerle teolojik sistemlere dönüştürülmüştür. Bu yorum biçimi, sadece inanç esaslarını değil, aynı zamanda İslam toplumlarının siyasi ve sosyal dinamiklerini, otorite ve liderlik algılarını da derinden etkilemiştir. Bu araştırmanın amacı, yanılmazlık öğretilerinin kavramsal, teolojik ve tarihsel açıdan incelenmesiyle birlikte, altında yatan inançsal temellerin ve çok boyutlu etkilerinin araştırılmasıdır. Kelam ilmi bağlamında gerçekleştirilecek olan bu analiz, farklı mezheplerin/disiplinlerin (Sünni, Şiî, Tasavvuf) verilerinin de dikkate alınmasıyla daha kapsamlı ve objektif sonuçlar ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, yanılmazlık öğretilerinin günümüz mezhepsel dinamikleri üzerindeki etkileri ve mezhepler arası diyalog potansiyeli de ele alınacaktır.

The doctrine of infallibility is one of the fundamental tenets of Islamic intellectual thought, shaped by the concept of 'isma attributed to prophets, and subsequently interpreted differently by various sects over the course of history. These doctrines have been transformed into theological systems not only through foundational sources like the Quran and Hadith, but also through the distinct methodologies of the Sunni Kalam, the imamate doctrine in Shi'a Imamiyya, and the walayah understanding in the Sufi tradition. This interpretive approach has profoundly influenced not only core beliefs, but also the political and social dynamics of Muslim societies, along with their perceptions of authority and leadership. The objective of this study is to examine the doctrines of infallibility from a conceptual, theological, and historical perspective, while also investigating the underlying doctrinal foundations and their multidimensional effects. This analysis, conducted within the context of Kalam, aims to yield more comprehensive and objective results by also considering data from other disciplines. In this context, the effects of these doctrines on contemporary sectarian dynamics and their potential for inter-sectarian dialogue will also be discussed.