Voleybol hakemlerinde psikolojik sağlamlık ile performans kaygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmada, voleybol hakemlerinin psikolojik sağlamlık düzeyleri ile performans kaygısı arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırma, Türkiye Voleybol Federasyonu’na bağlı aktif 416 hakem (166 kadın, 250 erkek) üzerinde gönüllülük esasına dayalı olarak yürütülmüştür. Katılımcılara demografik bilgi formu, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Performans Başarısızlığı Değerlendirme Envanteri uygulanmıştır. Veriler SPSS 26.0 ile analiz edilmiş; tanımlayıcı istatistikler, Pearson korelasyon, regresyon analizi, bağımsız t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bulgular, hakemlerin psikolojik sağlamlık düzeylerinin genel olarak orta-üst seviyede olduğunu göstermektedir. Performans kaygısı açısından bazı alt boyutlarda orta düzeyde kaygı sergiledikleri belirlenmiştir. Cinsiyete göre psikolojik sağlamlık farklılık göstermemiş; ancak erkek hakemler, utanç ve mahcubiyet deneyimleme ile önemli kişilerin ilgisini yitirme kaygısı alt boyutlarında kadın hakemlere kıyasla anlamlı olarak daha yüksek kaygı düzeyi göstermiştir. Medeni durum açısından psikolojik sağlamlık benzer bulunurken, bekâr hakemler bazı kaygı alt boyutlarında evli hakemlerden daha yüksek düzeyde kaygı sergilemiştir. Eğitim düzeyi, psikolojik sağlamlık üzerinde belirgin pozitif etki göstermiş ve bazı kaygı alt boyutlarında anlamlı farklılıklar ortaya koymuştur. Hakem klasmanı ve maç deneyimi analizlerinde ulusal hakemler ile ulusal liglerde görev yapan hakemlerin psikolojik sağlamlık düzeyleri daha yüksek, alt liglerde görev yapan hakemlerin bazı kaygı alt boyutları ise daha yoğun bulunmuştur. Regresyon analizleri, belirli kaygı alt boyutlarının psikolojik sağlamlık üzerinde hem artırıcı hem azaltıcı etkilerinin olduğunu göstermektedir. Araştırma, voleybol hakemlerinde psikolojik sağlamlık ile performans kaygısının demografik değişkenler ve mesleki deneyimle ilişkili olduğunu ortaya koymakta ve hakem eğitim programları ile psikolojik destek çalışmalarının önemini vurgulamaktadır.

This study examined the relationship between volleyball referees’ psychological resilience levels and performance anxiety. The research was conducted on 416 active referees (166 female, 250 male) affiliated with the Turkish Volleyball Federation on a voluntary basis. Participants were administered a demographic information form, the Short Psychological Resilience Scale, and the Performance Failure Appraisal Inventory. Data were analyzed using SPSS 26.0; descriptive statistics, Pearson correlation, regression analysis, independent t-test, and one-way analysis of variance (ANOVA) were applied. Findings indicated that referees’ psychological resilience levels were generally moderate to high. In terms of performance anxiety, referees exhibited moderate anxiety in certain sub-dimensions. Psychological resilience did not differ by gender; however, male referees showed significantly higher anxiety than female referees in the sub-dimensions of experiencing shame and embarrassment and fear of losing the interest of significant others. Regarding marital status, psychological resilience was similar, while single referees exhibited higher anxiety levels than married referees in certain sub-dimensions. Educational level had a clear positive effect on psychological resilience and showed significant differences in some anxiety sub-dimensions. Analyses of referee ranking and match experience indicated that national referees and those serving in national leagues had higher psychological resilience, whereas referees in lower leagues had higher levels of anxiety in some sub-dimensions. Regression analyses revealed that specific anxiety sub-dimensions had both enhancing and diminishing effects on psychological resilience. The study demonstrates that psychological resilience and performance anxiety in volleyball referees are related to demographic variables and professional experience, highlighting the importance of referee training programs and psychological support interventions.