Türkiye’de 40 yaş üzeri bireylerde finansal sömürü düzeyinin incelenmesi

Yaşlı nüfusun artması ve finansal işlemlerin giderek dijitalleşmesi, yetişkinlerin ekonomik güvenliğini tehdit eden finansal sömürünün belirlenmesini ve önlenmesini önemli hâle getirmektedir. Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de yaşayan 40 yaş ve üzeri yetişkinlerin finansal sömürü düzeylerini belirlemek ve finansal sömürü ile finansal bilgi, finansal tutum ve finansal davranış arasındaki ilişkileri incelemektir. Nicel, kesitsel ve ilişkisel desende yürütülen araştırmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 409 katılımcı oluşturmuştur. Veriler anket yoluyla toplanmış; betimsel istatistikler, korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Katılımcıların finansal sömürü puan ortalamasının ölçek orta noktasına yakın olduğu belirlenmiştir. Finansal sömürü ile finansal davranış arasında pozitif ve orta düzeyde (r=0,410), finansal bilgi arasında ise pozitif ve düşük düzeyde (r=0,213) anlamlı ilişki bulunurken, finansal tutumla anlamlı bir ikili ilişki saptanmamıştır. Regresyon modeli finansal sömürüdeki değişimin %18,8’ini açıklamış; finansal davranış en güçlü pozitif yordayıcı (β=0,400), finansal tutum negatif yordayıcı (β=-0,104) olmuş, finansal bilginin bağımsız katkısı anlamlı bulunmamıştır. Sonuç olarak, finansal sömürünün önlenmesinde yalnızca bilgi aktarımına değil, güvenli finansal davranışları ve koruyucu tutumları geliştiren uygulamalı eğitimlere, yaş dostu bankacılık önlemlerine ve kurumsal destek mekanizmalarına öncelik verilmesi önerilmektedir.

The growing older population and the increasing digitalisation of financial transactions make the identification and prevention of financial exploitation, which threatens adults’ economic security, increasingly important. This study aimed to determine the level of financial exploitation among adults aged 40 years and older living in Türkiye and to examine its relationships with financial knowledge, financial attitudes, and financial behaviour. The quantitative, cross-sectional, correlational study included 409 participants recruited through convenience sampling. Data were collected using a questionnaire and analysed through descriptive statistics, correlation analysis, and multiple linear regression. The participants’ mean financial exploitation score was close to the midpoint of the scale. Financial exploitation was positively and moderately associated with financial behaviour (r=0,410) and positively but weakly associated with financial knowledge (r=0,213), whereas its bivariate relationship with financial attitudes was not significant. The regression model explained 18,8% of the variance in financial exploitation. Financial behaviour was the strongest positive predictor (β=0,400), financial attitudes were a negative predictor (β=-0,104), and the independent contribution of financial knowledge was not significant. In conclusion, preventing financial exploitation requires prioritising practical education that develops safe financial behaviours and protective attitudes, together with age-friendly banking measures and institutional support mechanisms, rather than relying solely on the transmission of financial knowledge.