Çakmak, Gökhan; Temizel, İrfan; Kaygusuz, Abdullah; Arslan, Mehmet; Sipahi, Ferkan

Doğu Pontid güney zonunda (Bayburt) Eosen yaşlı intrüzif kayaçlar bulunmaktadır. Bu bölgede, bugüne kadar yaşları kesin olarak tanımlanamayan sokulumların ve içlerindeki mafik mikrogranüler anklavlar (MMA)?ın mineralojik bileşimleri, tüm kayaç jeokimyasal, Sr-Nd-Pb-O izotopik özellikleri ve radyometrik yaşları ortaya konulmuştur. İncelenen plütonik kayaçların U Pb SHRIMP zirkon yaşları 43.14 ± 0.54 ila 45.81 ± 0.48 My arasında değişir. Bu kayaçlar yaklaşık KD-GB uzanımlı olup, boyutları 3-22 km2 arasında değişir. Bileşimleri diyoritten granite kadar değişmekte olup, başlıca mineralleri plajiyoklas (An02-68), ortoklas (Or01-96), amfibol (Mg#=0.03-0.93), kuvars, biyotit (Mg#=0.49-0.62), piroksen (En37-57 Fs12-45 Wo2- 48), magnetit ve ilmenit oluşturur. Genel olarak I-tipi, düşük-yüksek K?lu kalk-alkali, genellikle metalümin az oranda da peralümin karakterlidirler. Kondirite göre normalleştirilmiş nadir toprak element dağılımları konkav şekilli (LaN/LuN=2.53?12.22) olup, negatif Eu anomalisi (Eu/Eu*=0.31?0.92) gösterirler. Ana ve iz element değişimleri, kayaçların gelişiminde plajiyoklas, amfibol, piroksen ve Fe-Ti oksit fraksiyonlaşmasının etkili olduğunu gösterir. Kayaçların ?Nd(i) değerleri ?1.34 ve 0.92, 87Sr/86Sr(i) değerleri 0.7049 ve 0.7056 arasındadır. 206Pb/204Pb(i), 207Pb/204Pb(i) ve 208Pb/204Pb(i) içerikleri sırasıyla 18.43?18.69, 15.59?15.63 ve 38.44?38.83 arasındadır. İncelenen örneklerdeki ?18O değerleri ? 4.8 ila ? 8.8 arasında olup, I-tipi granitoyidlere benzer bileşime sahiptirler. Tüm veriler, incelenen plütonik kayaçların ana magmasının litosferik mantodan türediğini, kabuksal kayaçların katkısının nisbeten az olduğunu gösterir. İncelenen plütonik kayaçların içindeki MMA?lar diyorit, gabrodiyorit ve tonalit bileşimli olup, orta-yüksek K?lu metalümin karakterde ve ana kayadan daha düşük A/CNK (0.77-0.97) ve SiO2 (% 55-64) ve daha yüksek Na2O/K2O (4.9-7.2) oranlarına sahiptirler. İzotopik özellikleri dikkate alındığında, MMA?lar ana kayaçlara benzer Sr-Nd-Pb-O izotopik bileşimlere sahip olup, onlara nazaran daha düşük 143Nd/144Nd(i) (0.51253-0.51263) ve ?18O (6.1-7.4) değerlerine sahiptirler. Tüm bu veriler dikkate alındığında, MMA?lar ana kaya içerisinde soğumuş olan eş yaşlı mafik magmanın küçük kütlelerini temsil eden magma karışım ürünleri olarak kabul edilebilirler. İncelenen plütonlar ve içlerindeki MMA?larda hesaplanan kristalizasyon basınçları birbirine yakın değerlerde olup, ana kayaçlarda 0.1?2.6 kbar, MMA?larda ise 0.1?2.9 kbar arasındadır. Kristallenme sıcaklıkları ise ana kayaçlarda 506-1172 °C, MMA?larda ise 467-1155 °C arasında değişmektedir. Tüm bu veriler Eosen yaşlı plütonik kayaçların nisbeten sığ derinliklere (~ 5 to 9 km) yerleşmiş olduklarını ifade eder.

Gökhan Çakmak

Pelitli (Bayburt) yöresinde yer alan Pelitli Granitoyidi'nin petrografik, jeokimyasal ve petrolojik özelliklerinin incelenmesini amaçlayan bu çalışma ile plütonik kayaçların gelişimleri ortaya konularak, kökenleri belirlenmeye çalışılmıştır.Doğu Pontid Kuzey Zonu'nda yer alan inceleme alanının tabanında Eosen yaşlı andezit ve piroklastları bulunmaktadır. Bu birimler Eosen yaşlı Pelitli Granitoyidi tarafından kesilmekte olup, tüm bu birimler Kuvaterner yaşlı alüvyon ile uyumsuz olarak örtülmektedir.Pelitli Granitoyidi elips şekilli olup, yaklaşık 15.5 km2'lik bir alanda yüzeylenmiştir. Diorit, granodiorit, granit ve tonalit bileşimli kayaçlardan oluşan Pelitli Granitoyidi, yan kayaç ksenolitleri ve mafik magmatik anklavlar (MMA) içermektedir. Granitoyidi oluşturan kayaçlarda magma karışımını gösteren dengesizlik dokuları gözlenmiştir. Pelitli Granitoyidi, genel olarak I-tipi, düşük-yüksek K'lu kalk-alkali karakterli olup genellikle metalümin az oranda da peralümin karakterlidir. Ana ve izelement değişimleri, granitoyidin gelişiminde plajiyoklas, piroksen, hornblend ve Fe-Ti oksit fraksiyonlaşmasının etkili olduğunu göstermektedir.Granitoyidin petrolojik özellikleri incelendiğinde, gelişiminde özellikle fraksiyonel kristallenmenin etkili olduğu ve az oranda da magma karışımının ve asimilasyonun rol oynadığı görülmektedir. Jeokimyasal veriler, granitoyidin meta-magmatik (amfibolitik) kayaçlarının kısmi ergimesi ile türediğini göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Doğu Pontidler, Pelitli Granitoyidi, Petrografi, Jeokimya, Petroloji,BayburtKeywords: Eastern Pontides, Pelitli Granitoid, Petrography, Geochemistry, Petrology, Bayburt