Yazarlar
Yayınlar
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2026Kur’an-ı Kerim’de savaş ayetlerinde tasvir
Fatma Arslan
Edebi tasvir perspektifinden bir inceleme sunmayı hedefleyen bu araştırma, Kur’ân-ı Kerim’de yer alan savaş ayetlerini odak noktasına almaktadır. Araştırmanın temel problemi, savaş temalı ayetlerde kullanılan anlatım biçimlerinin belagat ve edebi tasvir unsurları çerçevesinde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi ve metin merkezli analiz kullanılmış; ayetler klasik belâgat ve modern tefsir yaklaşımlarıyla değerlendirilmiştir. Ayrıca nüzul sebebi, siyak-sibak ilişkisi ve savaş terminolojisi dikkate alınarak çok yönlü bir okuma yapılmıştır. İnceleme sonucunda savaş ayetlerinin güçlü bir edebi tasvir içerdiği, bu yapının muhatap üzerinde görsel ve psikolojik etki oluşturduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu ayetlerin yalnızca hüküm içermediği, aynı zamanda estetik bir anlatım örgüsü sunduğu görülmüştür. Literatürde savaş ayetlerinin genellikle fıkhi ve tarihsel açıdan ele alındığı, edebi tasvir boyutunun ise sınırlı incelendiği belirlenmiştir. Bu çalışma, Kur’ân-ı Kerim’in edebi yönünü savaş ayetleri üzerinden görünür kılarak belâgat temelli bir analiz yaklaşımı sunmaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2026Yahudilerin seçilmişlik doktrini karşısında Kur'an'ın tavrı
İrem Dal
Bu çalışma, Yahudi inancında temel bir yer tutan “seçilmişlik doktrini”nin tarihsel ve teolojik arka planını inceleyerek, Kurʾân’ın bu inanca karşı ortaya koyduğu tutumu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Yahudiliğe göre İsrailoğulları’nın Tanrı tarafından seçilmiş bir topluluk olduğu inancı, tarih boyunca dini metinlerde önemli bir yer edinmiştir. Bu doktrin, zaman içinde farklı yorumlara konu olmuş ve özellikle üstünlük iddiası bağlamında başka inanç sistemleriyle çatışmalara da neden olmuştur. Kurʾân-ı Kerîm, geçmiş ümmetlerin tutumlarını hem eleştirel hem de öğüt verici bir dille aktarırken, Yahudilerin seçilmişlik anlayışına dair dikkat çekici tespitlerde bulunmaktadır. İman, salih amel ve adalet gibi evrensel ölçütleri vurgulayarak üstünlüğün soy değil, takva temelli olduğunu bildirmektedir. Bu bağlamda tezde; ilgili Kurʾân âyetleri ışığında Yahudilerin tarihsel tavrı ile Kurʾân’daki yaklaşım karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Çalışma, klasik tefsir kaynakları, tarihsel belgeler ve modern akademik literatür taranarak hazırlanmış, seçilmişlik doktrinine dair Kurʾâni perspektif kapsamlı bir şekilde ortaya konmuştur.
- Doktora TeziYalnız künye2026Kur’ân’ın anlaşılması açısından sîretin önemi: Ankebût Sûresi örneği
Zeynep Çelik Koç
Kur’ân, belirli muhataplara yöneltilmiş sözlü hitaplardan oluşan, tarihsel olaylarla iç içe ve peyderpey indirilmiş bir kelâmdır. Bu sebeple Kur’ân metninin anlam dünyasına ulaşmak için yalnızca lafzî ve dilsel unsurlar yeterli değildir. Kur’ân’ı doğru biçimde anlamanın önemli adımlarından biri, onun muhataplarını ve nüzûl ortamını mümkün olduğunca doğru biçimde ortaya koymaktır. Kur’ân’ın tarihsel bağlamını bütüncül bir anlayışla tefsire dâhil edebilmek için başvurulması gereken alan ise sîrettir. Sîret-vahiy ilişkisine yönelik çalışmaların modern dönemde yaygınlaştığı görülmekle birlikte Kur’ân metninin anlaşılmasında tarihsel bağlamın tefsire nasıl ve hangi ölçütlerle dâhil edileceği meselesinin yöntemsel bir çerçeveye yeterince kavuşturulmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışma, Kur’ân’ın anlaşılmasında tarihsel bağlamın taşıdığı önemi merkeze alarak, bu bağlamın metodolojik bir yaklaşımla değerlendirilmesinin gerekliliğini konu edinmektedir. Çalışma, sîret yöntemini Kur’ân ilimleri içerisinde bir başlık olarak ele almayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda ulûmü’l-Kur’ân’ın tanımı, oluşum süreci ve kapsamı incelenmiş, bu alanın sabit ve kapalı bir disiplin olmadığı, aksine yeni ihtiyaçlara göre genişleyebilen dinamik bir yapıya sahip olduğu görülmüştür. Bu tespitten hareketle sîret yönteminin Kur’ân ilimleri içerisinde yapılandırılabilir olduğu değerlendirilmiş, Kur’ân’ın anlaşılmasında sîret yönteminin tanımı, tarihçesi, faydaları, temel özellikleri ve ilkeleri ele alınmıştır. Tezin örneklem kısmında Ankebût sûresi üzerinden bazı tefsirler ele alınmış ve yöntemin uygulanabilirliği ortaya konulmuştur. Bu esnada incelenen tefsirlerin bu yöntemi ne ölçüde uyguladıkları ve ona ne kadar yer verdikleri tespit edilmiştir. Ayrıca bu yöntemin uygulanmadığında açığa çıkacak anlama sorunlarına temas edilmiştir. Böylece Kur’ân’ın anlaşılmasında sîret yönteminin önemi vurgulanmıştır.
- Doktora TeziAçık Erişim2023Dr. Muhammed İmâra'nın entelektüel projesinde Kur'an ve ilimleri
Adel Eldesoky Abdelhannan Shatlh
The research dealt with Muhammad Emara and his Quranic upbringing in his village and his religious formation beginning with his memorization of the Holy Qur'an, and his study of the Arabic language, so the impact of this appeared in his attempt to lift the injustice against the people of his village, taking the Holy Qur'an as a beacon, and he was influenced in the prime of his youth by some of what was widespread from Marxist thought, and tried to benefit from it to achieve social justice based on the governance of the Qur'an, so he prolificed his intellectual output written and audible, and the depth of his thought and the lack of understanding of many of his opponents - despite his effort to define terms Addressed in his books and edited - it has become the purpose of their arrows, and calculated each on the other, one of the two groups has thrown him to retire but Westernization, but infidelity despite his adherence to the heritage, and derived from it what suits the reality without throwing it with rigidity because it is heritage, it was again for the branches without assets, the change of the situation necessitates the change of fatwa, a reader of the transfer of reason, and on the contrary, others have accused him of radical fundamentalism, although he is a supporter of ijtihad, and did not leave the Western expatriate to his Western, he took from him what fit for reality and did not contradict with He retracted some of what he saw before when his mistake was found after the maturity of his scientific personality, and his life remained a defender of the Qur'an, refuting the suspicions raised around him, such as the issues of the abrogated, abrogated, arbitrator and similar, and the reasons for the revelation through the historicity of the Qur'an, and an employee of the concepts of jihad and ijtihad in addressing the issues of society, and he was granted many awards from some bodies, as many thinkers considered him One of the innovators and defenders of religion, as he did not see the Qur'an as an alternative to solving the problems of society as his opponents thought.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2022Zümer Sûresinin tefsiri
Birol Karasakal
Allah Teala Kur'ân'ı Ker'îm'i insanları doğru yola iletmek için göndermiştir. Fakat Kur'ân âyetleri kendinden önce indirilen ilahi kitaplar gibi toptan değil; kısım kısım indirildi. Yirmi üç seneyi bulan inzâl sürecinde Allah Teala farklı isimlerde ve farklı konularda sûreler indirmiştir. Mekkî ve Medenî olarak iki kısma ayrılan sûrelerin genel özelliklerine bakıldığında, Mekke döneminde indirilen âyetlerin daha çok inanç konularına temas ettiği, Medine döneminde indirilen âyetlerin ise daha çok ibadet ve muamelet konularına temas ettiği görülmektedir. Zümer Sûresinin Tefsiri isimli bu çalışmamızda ise Mekkî surelerden olan zümer sûresini ele aldık. Zümer sûresinin Mekkî sûrelerin genel özelliklerini yansıttığını gördük. Sûrede genel olarak insanları Allah'a şirk koşmaktan uzak tutmaya, Allah'ın birliğine imana, ihlâslı ve samimi olmaya, ahiretin varlığına imana, cennet ve cehennem ehlini bekleyen sona ve ahlaki konulara vurgu yapıldığını gördük. Çalışmamızın ilk kısmında sûrenin genel bir tanıtımını yaptık. Esas bölüm olan ikinci kısımda ise sûrenin metni ve mealini verdikten sonra klasik ve modern tefsirlere müracat ederek âyetleri tek tek ele aldık. Âyetleri tek tek ele alırken klasik ve modern tefsirlerde konu ile alakalı farklı bir görüş varsa onları da zikrettik. Anahtar Kelimeler: İhlâs, Kur'ân, Tefsir, Tevhid, Zümer sûresi
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2021Cessâs'ın Ahkâmü'l-Kur'ân adlı eserinin dilbilimsel tefsir açısından incelenmesi
Ubeytullah Altuntaş
Alemlere rahmet olarak gönderilen Hz. Muhammed'in (s.a.v.), Kur'ân'ı tefsir ve tebyîn etme görevini ömrünün sonuna kadar hakkıyla yerine getirdiği bilinmektedir. Son peygamberin vefatının ardından yaşanan fetihlerle birlikte ortaya çıkan toplum yapısı sonucunda dildeki bozulmaya paralel olarak dil çalışmalarının arttığı ve Kur'ân tefsirinde dilbilimsel tefsir akımının ortaya çıktığı görülmektedir. Aynı zamanda değişen toplum yapısına uygun yeni İslâmî hükümlerin oluşturulma ihtiyacı hasıl olmuştur. Buna bağlı olarak Kur'ân'ın ahkâm âyetlerinin incelendiği Ahkâmü'l-Kur'ân tefsirlerine yönelik çalışmalarda artış yaşandığı kayıtlarda yer almaktadır. Âlimlerin tefsir kitaplarını genellikle ustalık dönemlerinde yazdığı ve bu tefsirlerde tüm ilmî birikimlerini ortaya koyduğu görülmektedir. Bu bağlamda, hicrî 4. yüzyılda yaşayan Ebû Bekir el-Cessâs'ın yazdığı son eser olan Ahkâmü'l-Kur'ân tefsirinde yaptığı dilbilimsel izahlar dikkat çekmektedir. Onun dilbilimsel tefsirde hatırı sayılır bir birikime sahip olduğu, yaptığı dilbilimsel açıklamalardan anlaşılmaktadır. Bu araştırmada Cessâs'ın tefsirinde yaptığı dilbilimsel açıklamalar incelenmekte ve ahkâm eserinin dilbilimsel tefsir açısından önemi tespit edilmeye çalışılmaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2021Kur'an'da keyd kelimesi ve Hz. Yûsuf kıssası
Hatice Güneş
Tarih boyunca insanlar faaliyetlerinden dolayı farklı nitelemeler almışlardır. Bu nitelemeler genel mahiyette; dini kimlikle, sosyal yaşamla ve etnik kökenle ilişkilidir. İnsanlığa kılavuz olarak indirilen Kurʾan'da ise bu nitelemelere dair örnekler mevcuttur. Kur'an özellikle dini kimlikle şekillenenlere vurgu yapmaktadır. Bu dini kimliklerin kategorize olmasında bir takım unsurlar bulunur. Allah'a ve O'nun emirlerine inanan müʾmin, bu emirleri yalnızca dili ile tasdikleyenler münafık, Allah'ı ve emirlerini reddedenler ise kâfir olarak anılmaktadır. Allah, dinin kılavuzu olan Kurʾan'ın ve emirlerinin tebliğ edilmesi için insanlara peygamberler göndermiştir. Peygamberler görevlerini yerine getirirken birçok keyd/tuzak ile karşılaşmıştır. Bu keyd uygulayıcısı, bazen acımasız bir hükümdar bazen putperest bir müşrik bazen şeytanın kendisi bazen de hased ve nefretle dolu bir kadın olmuştur. Bunun misallerini Hz.Yûsuf kıssasında ve daha birçok âyette görmek mümkündür. Bahsi geçen kimselere ve keydlerine karşı, peygamberlerin ve müʾminlerin destekçisi Allahu Teâlâ olmuştur. İnananları keyde maruz bırakmak isteyenlerin hileli planları büyük ölçüde ifşa olmaya mahkûmdur. Kurʾan'da kimsenin Allah'ın gazabından kurtulamayacağı vurgulanmakta olup Kurʾan muhataplarına da uyarı yapılmaktadır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2021Kur'an-ı Kerim'de sebat
Yasin Günaydın
Bu araştırmayla, erdemli bir davranış olan sebat kavramının mahiyeti ve Kur'an'da yer alan anlamları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda araştırmanın birinci bölümünde, insan için olmazsa olmaz bir erdem olan sebat kavramının lügat ve ıstılah manalarına değinilerek başlanmıştır. Sebat kelimesinin geçtiği ayetler tespit edilerek gelebileceği muhtemel anlamlar üzerinde durulmuştur. Sebat kelimesinin daha iyi anlaşılması için azim, sabır, metanet, devam, gayret, ısrar gibi sebatla eş anlamlı; gaflet, zayıflık, gevşeklik, acizlik gibi onunla zıt anlamlı kelimeler izah edilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın ikinci bölümüne, sebatla ilişkisi bulunduğu düşünülen tevhid, iman, sabır, kıssa, dua ve zikir gibi bazı kavaramlar incelenerek başlanmıştır. Âyetlerden hareketle sebatın önemi ve ardından sebatkâr insanların özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Sebat etmeyi güçlendiren durumlar delilleriyle beraber ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın son bölümünde sebat etmenin dünyevi ve uhrevi kazanımlarına temas edilmiştir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2019Sait Şimşek'in Hayat Kaynağı Kur'an Tefsiri adlı eserinde aile hayatıyla ilgili ayetlere yapılan yorumların değerlendirilmesi
Filiz Akaydın Arslan
Kur'an insanlığa hidayet rehberi kılınmıştır. Kur'an'ın mesajını daha iyi anlamak amacıyla geçmişten günümüze birçok tefsir çalışmaları yapılmıştır. Bu bağlamda son dönemde tefsir alanında çalışma yapan önemli şahsiyetlerden biri de M. Sait Şimşek'tir. Müfessirin söz konusu alanla ilgili birikimlerini ve fikirlerini fiiliyata döktüğü 'Hayat Kaynağı Kur'an Tefsiri" adlı eseri hem bu açıdan hem de çağdaş dönemde yazılan bir tefsir olması açısından öneme haizdir. Bu doğrultuda Şimşek'in söz konusu tefsirinde aile hayatına ilişkin ayetlere yapılan tefsirlerin değerlendirmesi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Tefsir, Toplum, Aile, Şimşek
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2016The exegesis and methodologies of commentators in fifth century a.h.
Adel Eldesoky Abdelhannan Shath
This study covers the mufassirūn of the Quran who lived between the years 401 - 500 A.H. along with their tafsīrs. Despite what occurred in this century in regard to the weakening of the Abbasid Caliphate and the splitting up of the Islamic lands into small states, the interest of this period's people in the Quran and its commentary did not decrease. In the introduction, I discuss the political, social, and scientific conditions that encompassed the fifth century A.H. Then, I go through a survey of tafsīr until the fifth century A.H. The first chapter about the exegesis in the fifth century in the Islamic East, and it contains on three sub topics: First ones about the political situation in the Islamic East in Nishapur and Isfahan, and the second one about the exegesis in the fifth century in Nishapur, and the third one about the exegesis in the fifth century in Isfahan. The second chapter deals with the exegesis in the fifth century in the main Islamic world, and it contains on four sub topics: The first one deals with political situation in Iraq, Egypt and Yemen, and the second one about the exegesis in the fifth century in Iraq, The third one deals with the exegesis in the fifth century in Egypt, while the fourth one contains on the exegesis in the fifth century in Yemen. Then takes place the third chapter which deals with the exegesis in the fifth century in Morocco and Al-Andalus, and it contains on two sub topics: First one about the political situation in Morocco and Al-Andalus, the second one deals with the exegesis in the fifth century in Morocco and Al-Andalus. Chapter IV is a critical study of the exegesis in the fifth century AH, and it contains on two topics: First on about the sources of exegesis in the fifth century, and the second one deals with the impact of exegetes in the fifth century, and those who followed them. Key words: Tafsir, Mufassir, Fifth Century A.H. Source, Methods.
