Kaygusuz, Abdullah; Vural, Alaaddin; Kaygusuz, Kamil; Sen, Ahmet Dundar; Çavuş, Dilek

Bu çalışma, Erzurum-Tekman Yiğitler köyü civarındaki jeotermal, soğuk ve yüzey sularının hidrokimyasal özelliklerini, kökenini ve kullanım olanaklarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. İnceleme alanında jeotermal sistemin ana hazne kayacını peridotit ve gabro türü kayaçlardan oluşan Şahvelet Ofiyolitleri ile Kösehasan Formasyonu içindeki kireçtaşları, örtü kayacını ise masif yapıdaki Bingöldağı volkanitleri oluşturmaktadır. İncelenen jeotermal suların sıcaklık değerleri 43-49 °C, pH değerleri 7.03-8.33 ve EC değerleri 950-1550 µS/cm arasında değişmektedir. Analizler sonucunda, jeotermal, yeraltı ve yüzey sularının Ca-Mg-HCO₃ fasiyesinde olduğu belirlenmiştir. Piper, Schoeller ve Gibbs diyagramları ile yapılan sınıflandırmalar, aynı kaynaktan beslenen tek bir hidrokimyasal sistemin varlığına işaret etmektedir. (Ca+Mg)-(HCO₃+SO₄) diyagramı, Ca/Mg, HCO₃/SiO₂ ve Ca+Mg/HCO₃ oranları, CAI-I ve CAI-II indeksleri, kaya-su etkileşimine bağlı olarak su kimyasının genelde karbonat daha az oranda da silikat ayrışma süreçlerinden etkilendiğine işaret etmektedir. Hazne kaya sıcaklıkları silis jeotermometreleri ile 52-93°C, entalpi-silis karışım modeli ile 127-141°C hesaplanmıştır. Bu durum, akışkanın sığ seviyelerde %28-46 oranında soğuk yeraltı suları ile karıştığını göstermektedir. İçme suyu standartları açısından; soğuk kaynak suları uygun, yüzey suları ise sulama için elverişli bulunmuştur. Jeotermal sular; yüksek Ca, Fe, Mn, As ve NH4 derişimleri nedeniyle içme amaçlı kullanılamazken, kimyasal değerleri bakımından kaplıca kullanım potansiyeline sahiptir.

Modjarrad, Monir; Uysal, Ibrahim; Yara, Irfan O. M. A.; Sen, Ahmet Dundar; Xin, Guangyao; Müller, Dirk

We present an integrated petrological, mineral-chemical, whole-rock geochemical, microstructural, and phase-equilibrium study of the West Maku metamafics (WMM), an ophiolite-related mafic unit in NW Iran. The WMM comprises garnet amphibolites and amphibole-bearing high-grade metamafic rocks containing almandine-rich garnet, tschermakite-ferro-tschermakite, andesine, epidote/zoisite, annite, muscovite-phengite, spinel, ilmenite, chlorite, quartz, and K-feldspar. Immobile element systematics indicate a tholeiitic, MORB-like basaltic protolith; LILE and crust-sensitive element enrichment likely reflect inherited crustal/sediment-derived components and metamorphic redistribution during subduction-accretion and/or m & eacute;lange assembly. P-T modelling defines four relative stages: M1, upper greenschist-facies metamorphism at ca. 6.4 kbar and 360 degrees C; M2, prograde heating to 8.0-8.4 kbar and 700-720 degrees C; M3, peak upper-amphibolite- to granulite-facies conditions at 9.0-9.8 kbar and up to 810 degrees C, with localized anatexis; and M4, retrogression at ca. 3.8 kbar and 520 degrees C. The clockwise path records the burial and heating of MORB-derived crust in a subduction-accretionary setting, followed by collision-related thermal relaxation/crustal thickening and subsequent uplift. Regional comparisons indicate thermally heterogeneous evolution along the central Neo-Tethyan suture across Armenia, SE T & uuml;rkiye, NE Iraq and NW Iran.

Uysal, Ibrahim; Akmaz, Recep Melih; Su, Ben-Xun; Demir, Yilmaz; Sen, Ahmet Dundar

The chromitites of the K & imath;z & imath;lda & gbreve; ophiolite (KO) are primarily characterized by massive and disseminated textures within refractory mantle peridotites, predominantly harzburgite and dunite, with occasional occurrences of banded and nodular chromitites. Based on chromite composition, these chromitites can be classified into two groups exhibiting a broad compositional range: intermediate (0.55 <= Cr# < 0.70, TiO2 = 0.08-0.51 wt%) and high-Cr (0.70 <= Cr# <= 0.77, TiO2 = 0.05-0.28 wt%). The compositions of minor and trace elements align consistently with variations in Cr#. Total PGE (Os, Ir, Ru, Rh, Pt, Pd) contents in these chromitites are generally less than 500 ppb, with many samples showing enrichment of IPGE (Os, Ir, Ru) relative to PPGE (Rh, Pt, Pd). However, certain samples from both groups display elevated PGE concentrations (Sigma PGE(intermediate) = 718 ppb, Sigma PGE(High-Cr) = 866 ppb) compared to other samples. The dominant platinum group mineral inclusions in chromite are Ru-rich laurite [(Ru, Os)S-2], with a single osmiridium (Os-Ir alloy) grain also observed suggesting formation under high-temperature and low & fnof;S-2 conditions. Primary base metal mineral inclusions include millerite and pentlandite. Additionally, some chromite crystals contain single or multi-phase silicate inclusions, such as clinopyroxene, orthopyroxene, olivine, and amphibole. Parental melt compositions, calculated from Al2O3 and TiO2 contents of chromites, indicate that most high-Cr chromitites originated from boninitic melts, whereas intermediate chromitites and some high-Cr samples derived from melts with intermediate compositions. Trace element compositions of amphibole and clinopyroxene inclusions in the chromite crystals from the intermediate group further support crystallization from hydrous intermediate melts. It is proposed that the intermediate chromitite group formed from partial melts influenced by fluids from the subducted oceanic crust during the early stages of subduction initiation, while high-Cr chromitites originated from hydrous melts derived from a more depleted mantle wedge in later stages.

Sen, Ahmet Dundar

Kızıldağ ofiyoliti (G-Türkiye) Neotetis okyanusunun güney kolunda oluşmuş okyanusal litosfer kalıntısı kayaçlar topluluğu olarak bilinmektedir. Ofiyolit istifi tabandan tavana doğru manto peridotitleri, ultramafik-mafik kümülatlar, izotrop gabrolar, levha dayk kompleksi ve yastık şekilli bazaltik örtü kayaçları şeklindedir. Manto peridotitleri harzburjit bileşimindedir ve değişen oranlarda serpantinleşme gözlenmektedir. Manto peridotitlerinin tüm kayaç ana oksit-iz element ve Lantanit Grubu Element (LGE) içerikleri harzburjitlerin değişen derecelerde kısmi ergime kalıntısı kayaçlar olduğuna işaret etmektedir. Harzburjitler düşük tüm-kayaç Al ve Ca kompozisyonlarına sahiptir ve SSZ peridotitlerin tüketilmiş karakterini yansıtmaktadır. Tüketilmiş manto harzburjitleri, bazı büyük iyon yarıçaplı elementler (LILE) ve hafif lantanit grubu elementler (HLGE) bakımından zenginleşme gösterdiği tespit edilmiştir ve bu durum yitim sırasında meydana gelen ergiyik manto etkileşimine işaret etmektedir. Harzburjitlerin tüm kayaç MgO içerikleri ile CaO ve Al2O3 içerikleri kıyaslandığında bu kayaçların %20-30 arası kısmi ergime kalıntısı kayaçlar olduğu görülmektedir. Ayrıca kısmi ergime sırasında uyumsuz davrandığı bilinen Ti ve Yb içeriklerindeki zenginleşmeler ergiyik-kayaç etkileşimine işaret etmektedir.