Analitik hiyerarşi prosesi (AHP) ile ambalaj tasarım kriterlerinin önceliklendirilmesi: Kozmetik sektörü örneği

Ülkemizde ve dünyada çalışan kadın sayısının artması ile fiziksel görünüme ilişkin yükselen bilinç, kozmetik pazarının büyümesini yönlendiren temel faktörlerdir. Küresel kozmetik pazarı değerinin 2024 yılında 335,95 ile 419,8 milyar dolar arasında gerçekleştiği ve 2032 yılına kadar 556,21 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilmektedir. Küresel rekabetin yoğun yaşandığı bu sektörde ambalaj; yalnızca ürünün korunmasına hizmet eden yapısal bir unsur değil, aynı zamanda marka kimliğini yansıtan, tüketici algısını etkileyen ve çevresel sorumluluk üstlenen stratejik bir bileşendir. İmalat süreçlerine uyum, maliyet etkinliği, geri dönüştürülebilirlik ve sürdürülebilirlik gereklilikleri ambalaj tasarımında en önemli konuların başında gelmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, kozmetik sektöründe ambalaj tasarımına yön veren ölçütleri sistematik biçimde ele almak ve bunların önem derecelerini ortaya koymaktır. Çalışmada, karar verme sürecindeki çok boyutlu faktörlerin dikkate alınabilmesi ve karar vericilerin subjektif değerlendirmelerinin matematiksel bir yapıya dönüştürülerek sayısallaştırılması amacıyla Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılmıştır. Model kapsamında Fonksiyonel, Estetik, Psikolojik, Ekonomik, Çevresel ve Marka İmajı olmak üzere 6 ana kriter ile 36 alt kriter değerlendirilmiş ve matrislerin tutarlılık oranları (CR < 0,10) doğrulanmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, ambalaj tasarımı kararlarının yalnızca görsellik odaklı olmadığını; üretim verimliliği, maliyet etkinliği, müşteri sadakati ve çevresel sorumlulukla birlikte bütünsel düşünülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Araştırma bulguları, işletmelerin daha sürdürülebilir ve rekabetçi ambalaj stratejileri geliştirmelerine katkı sağlayarak hem akademik literatüre hem de sektörel uygulamalara önemli bir değer katacaktır.

The increasing number of working women both in our country and worldwide, coupled with a rising awareness of physical appearance, represents the fundamental factor driving the growth of the cosmetics market. The global cosmetics market value is estimated to range between $335,95 and $419,8 billion in 2024, and it is projected to reach $556,21 billion by 2032. In this highly competitive industry, packaging is not merely a structural element serving product protection, but also a strategic component that reflects brand identity, influences consumer perception, and assumes environmental responsibility. Adaptability to manufacturing processes, cost-effectiveness, recyclability, and sustainability requirements stand at the forefront of packaging design issues. The purpose of this thesis study is to systematically address the criteria guiding packaging design in the cosmetics sector and to reveal their degrees of importance. In order to consider multi-dimensional factors in the decision-making process and to quantify the subjective evaluations of decision-makers by transforming them into a mathematical structure, the Analytic Hierarchy Process (AHP) method was utilized in the study. Within the scope of the model, 6 main criteria—Functional, Aesthetic, Psychological, Economic, Environmental, and Brand Image—along with 36 sub-criteria were evaluated, and the consistency ratios of the matrices (CR < 0,10) were verified. Consequently, this study demonstrates that packaging design decisions are not solely visually oriented, but must be considered holistically with production efficiency, cost-effectiveness, customer loyalty, and environmental responsibility. The research findings will contribute to the development of more sustainable and competitive packaging strategies for enterprises, thereby adding significant value to both academic literature and sectoral applications.